Ćwiczenia na spostrzegawczość dla dzieci
Spostrzegawczość nie jest cechą charakteru, tylko zestawem funkcji poznawczych, które da się ćwiczyć. Poniżej znajdziesz dwanaście zadań z przedmiotami, które masz w domu, prosty test i karty pracy do wydruku. Przy każdym ćwiczeniu podaję też trudniejszy wariant.
mgr Bartłomiej Kolawa, psycholog
Aktualizacja: ok. 9 min czytania
Test na spostrzegawczość: dwie minuty w domu
Wykonajcie trzy zadania i zapiszcie wyniki. Jeśli powtórzycie je za dwa tygodnie, będziecie mogli porównać czas i liczbę pomyłek.
1. Litery na czas
Pokaż dziecku pierwszą kartę pracy z tej strony i włącz stoper. Ma zakreślić wszystkie litery b. Zapisz czas i liczbę pominiętych.
2. Trzy zmiany
Wyjdźcie z pokoju, zmień trzy rzeczy, wróćcie. Zapisz, ile dziecko znalazło i po jakim czasie.
3. Jedna różnica
Trzecia karta pracy: dwie siatki, jedno pole się różni. Zapisz czas znalezienia.
Jak odczytać wynik
Te zadania nie mają norm wiekowych i nie służą do diagnozy. Normy wymagają badań dużej grupy dzieci w jednakowych warunkach. W domu możesz obserwować, jak dziecko radzi sobie z konkretnym zadaniem, i porównywać jego kolejne próby. Sam wynik nie pokaże, czy rozwój uwagi odpowiada wiekowi dziecka.
Bez zakładania konta
Detektyw pomyłek
Spróbuj z dzieckiem · 1 min
Zagraj z dzieckiem: co nie pasuje?
Dotknij obrazka, który nie pasuje do reszty.
Gracie bez konta, a wynik nigdzie się nie zapisuje.
12 ćwiczeń na spostrzegawczość
Wykorzystajcie klocki, ilustracje, kartkę i przedmioty z otoczenia. Gdy podstawowy wariant stanie się łatwy, spróbujcie utrudnienia opisanego przy zadaniu.
Dzieci 5-6 lat
Polowanie na kolor
uwaga selektywnaW drodze do przedszkola dziecko ma znaleźć pięć czerwonych rzeczy. Liczy je na głos.
Trudniej: Dwa warunki naraz: czerwone i okrągłe. Zadanie robi się wtedy wyraźnie trudniejsze. Dlaczego, wyjaśniam niżej.
Co zniknęło
wykrywanie zmianSześć przedmiotów na stole. Dziecko patrzy dziesięć sekund i zamyka oczy, Ty zabierasz jeden. Co zniknęło?
Trudniej: Zamiast zabierać, zamień dwa przedmioty miejscami. Zauważenie przemieszczenia jest znacznie trudniejsze niż zauważenie braku.
Sortowanie skarbów
analiza cechWysyp guziki albo klocki. Dziecko układa je najpierw według koloru, potem od nowa według wielkości.
Trudniej: Sortowanie według dwóch cech jednocześnie, na cztery kupki: duże czerwone, małe czerwone, duże niebieskie, małe niebieskie.
Odkryte pary
przeszukiwanie wzrokoweRozłóż karty memory obrazkami do góry. Dziecko szuka par na czas, niczego nie musi pamiętać, tylko patrzeć.
Trudniej: Dołóż karty bardzo do siebie podobne, różniące się jednym szczegółem.
Dzieci 7-8 lat
Wszystkie litery b
różnicowanie podobnych kształtówKarta pracy niżej na tej stronie. Dziecko zakreśla wszystkie litery b wśród d, p i q.
Trudniej: Zmierz czas. Potem to samo, ale szukając dwóch liter naraz, b oraz q.
Detektyw pokoju
wykrywanie zmianPod nieobecność dziecka zmień trzy rzeczy w jego pokoju. Ma je znaleźć.
Trudniej: Zmiany subtelne zamiast oczywistych: obrócona ramka, książka przełożona o półkę wyżej.
Licznik w drodze
uwaga podzielnaW samochodzie albo autobusie dziecko liczy niebieskie auta. Rozmawiacie przy tym normalnie.
Trudniej: Dwie kategorie naraz, każda na innej ręce: niebieskie auta na lewej, ciężarówki na prawej.
Opis z pamięci
kodowanie wzrokoweDziecko patrzy trzydzieści sekund na ilustrację w książce, zamyka ją i opisuje wszystko, co pamięta.
Trudniej: Pytaj o szczegóły na brzegu ilustracji: co było w lewym dolnym rogu?
Dzieci 9-12 lat
Korekta tekstu
przeszukiwanie seryjneDaj stronę tekstu z gazety. Dziecko skreśla każdą literę a. To domowa wersja zadania, którego psychologowie używają w testach uwagi.
Trudniej: Skreślaj literę a, ale tylko wtedy, gdy stoi po niej litera n. Warunek zależny mocno obciąża uwagę.
Czytanie planu
systematyczne skanowaniePlan zoo, mapa parku, plan centrum handlowego. Dziecko wyznacza trasę od wejścia do wybranego miejsca.
Trudniej: Trasa przez trzy punkty w zadanej kolejności, a potem najkrótsza możliwa.
Dwa zdjęcia
porównywanieZrób telefonem dwa zdjęcia tego samego miejsca, między nimi zmień pięć rzeczy. Dziecko szuka różnic na ekranie.
Trudniej: Pokazuj zdjęcia na zmianę zamiast obok siebie, z sekundą pustego ekranu pomiędzy. Po takim mignięciu zmiany łatwo umykają, o czym piszę niżej.
Obserwator
utrwalanie mimowolnePo wyjściu ze sklepu poproś o wymienienie pięciu rzeczy, które stały przy kasie. Dziecko nie wie wcześniej, że będzie pytane.
Trudniej: Pytaj o szczegóły, nie o obiekty: jakiego koloru był fartuch kasjera?
Pokaż, jak szukać po kolei
Jeśli dziecko wraca wzrokiem w te same miejsca i omija inne, pokaż mu sposób szukania: od lewej do prawej, rząd po rzędzie. Najpierw przejdźcie tak przez jeden rząd razem, potem pozwól mu spróbować samodzielnie.
Te same umiejętności ćwiczą gry: szukanie obrazków w siatce, lustrzane wzory i szyfry na czas. Co ćwiczy każda z nich i dla jakiego wieku jest, opisuję na stronie gry na spostrzegawczość dla dzieci.
Karty pracy do wydruku
Trzy zadania na jednej stronie. Wydruk pomija artykuł i nawigację, wychodzą same karty.
Karta 1. Zakreśl wszystkie litery b
Znajdź dwanaście liter b wśród d, p i q. Zmierz czas.
d b p q d p b d
p q d b p d q b
b d q p b q d b
q p b d q b p d
d p q b d q p d
b q d p b p d q
Karta 2. Ile jest rombów?
Policz wszystkie znaki ◆. Nie zakreślaj, licz wzrokiem.
▲ ● ◆ ■ ▼ ◆ ● ◆ ■ ◆ ▼ ●
■ ◆ ▼ ● ▲ ■ ◆ ▼ ● ▲ ◆ ■
● ▲ ■ ▼ ◆ ● ▲ ■ ▼ ● ▲ ◆
◆ ▼ ● ▲ ◆ ■ ▼ ● ◆ ▲ ■ ▼
Karta 3. Znajdź jedno pole, które się różni
Porównaj siatki rząd po rzędzie.
Siatka A
▲ ● ■ ◆
◆ ■ ▲ ●
● ▲ ◆ ■
■ ◆ ● ▲
Siatka B
▲ ● ■ ◆
◆ ■ ▲ ●
● ■ ◆ ■
■ ◆ ● ▲
Odpowiedzi dla rodzica
Karta 1: dwanaście liter b. Karta 2: dwanaście rombów. Karta 3: trzeci rząd, drugie pole. W siatce A jest tam trójkąt, w siatce B kwadrat.
Więcej kart pracy na spostrzegawczość (PDF)
Darmowe pliki do druku, bez zakładania konta, w kilku poziomach trudności i z odpowiedziami. Wszystkie tematy są na stronie karty pracy do druku.
Dlaczego akurat te ćwiczenia
Anne Treisman i Garry Gelade wykazali w 1980 roku, że przeszukiwanie wzrokowe działa dwuetapowo. Proste cechy, takie jak kolor czy nachylenie, mózg rejestruje równolegle w całym polu widzenia, praktycznie natychmiast. Dopiero połączenie dwóch cech w jeden obiekt wymaga świadomej uwagi i odbywa się po kolei, element po elemencie.
Szukanie czegoś czerwonego jest łatwe niezależnie od tego, ile rzeczy leży na stole. Szukanie czegoś czerwonego i okrągłego robi się tym trudniejsze, im więcej jest elementów. Dołożenie drugiego warunku to jeden ze sposobów utrudnienia ćwiczenia, wykorzystany w zadaniach powyżej.
Uwaga nie jest aparatem fotograficznym
Ronald Rensink i współpracownicy pokazali w 1997 roku, że gdy obraz na moment mignie, ludzie przestają zauważać nawet duże zmiany w scenie. Daniel Simons i Christopher Chabris w 1999 roku poszli dalej: mniej więcej połowa badanych skupionych na liczeniu podań piłki nie zauważyła osoby w stroju goryla, która przeszła przez środek kadru. Mózg nie zapisuje całego pola widzenia, tylko to, na co aktywnie kieruje uwagę. Zamiast samego „patrz uważniej” pokaż dziecku, od którego miejsca zacząć i w jakiej kolejności sprawdzać obrazek.
Jakich efektów można oczekiwać?
Czego można oczekiwać
- Szybszego i dokładniejszego wykonania zadań podobnych do ćwiczonych.
- Bardziej systematycznego przeszukiwania zamiast chaotycznego.
- Mniejszej liczby przeoczeń przy przepisywaniu i sprawdzaniu własnej pracy.
Ograniczenia ćwiczeń
- Wpływ treningu poznawczego na ogólne zdolności jest w badaniach sporny.
- Lepsze wyniki w ćwiczeniu nie muszą oznaczać lepszych ocen w szkole.
- Ćwiczenia nie służą do rozpoznawania ani leczenia zaburzeń.
O efektach treningu pamięci roboczej piszę w artykule o ćwiczeniach dla dzieci z ADHD, a o pozostałych funkcjach, od pamięci roboczej po rozumowanie, w tekście trening funkcji poznawczych u dzieci.
Kiedy skonsultować trudności?
Przy trudnościach z zadaniami wzrokowymi warto zwrócić uwagę także na to, czy dziecko dobrze widzi.
Kiedy sprawdzić wzrok
Jeśli dziecko przysuwa się bardzo blisko do książki, mruży oczy, przekrzywia głowę, przeciera oczy, skarży się na ból głowy po czytaniu albo przeskakuje linijki, skonsultuj się z okulistą lub optometrystą. Nieskorygowana wada wzroku może utrudniać wykonywanie takich zadań.
Do poradni psychologiczno-pedagogicznej warto zgłosić się wtedy, gdy trudności widać nie tylko przy zadaniach wzrokowych, gdy nauczyciel zgłasza to samo, co widzicie w domu, albo gdy mylenie liter lustrzanych utrzymuje się wyraźnie po siódmym roku życia. Poradnie działają bezpłatnie i nie trzeba skierowania. Mylenie liter i gubienie linijek bywa też związane z dysleksją; więcej w artykule o dysleksji i pamięci roboczej. Jak ćwiczyć w domu samo odróżnianie b od d, opisuję w tekście dziecko myli litery b i d.
Najczęstsze pytania
Jak ćwiczyć spostrzegawczość u 5-latka?
Krótko, w ruchu i na prawdziwych przedmiotach. Dobrze sprawdzają się szukanie rzeczy w jednym kolorze na spacerze, zabawa „co zniknęło ze stołu” i szukanie obrazków w książce. Wystarczy kilka minut, jedna cecha naraz i dużo radości z każdego znaleziska. Kartki z prostymi zadaniami, na przykład znajdź 3 różnice, można dokładać stopniowo.
Czy są ćwiczenia na spostrzegawczość do druku?
Tak. Na tej stronie są trzy karty pracy do wydruku z odpowiedziami. Więcej darmowych plików PDF, bez zakładania konta, jest w dziale karty pracy: znajdź różnice w trzech poziomach trudności, szyfry, połącz kropki i labirynty. Nowe zestawy pojawiają się co tydzień.
Czym właściwie jest spostrzegawczość?
To potoczna nazwa kilku odrębnych funkcji: uwagi selektywnej, przeszukiwania wzrokowego, wykrywania zmian i szybkości przetwarzania wzrokowego. Nie jest cechą charakteru ani talentem, z którym się rodzimy. Każdą z tych funkcji da się ćwiczyć osobno.
Od jakiego wieku można ćwiczyć spostrzegawczość?
Zadania w formie zabawy mają sens już u pięciolatka, pod warunkiem że są krótkie i konkretne. U młodszych dzieci lepiej sprawdzają się ćwiczenia na przedmiotach z otoczenia niż na kartce.
Ile czasu dziennie powinno trwać ćwiczenie?
Zacznijcie od kilku minut, kilka razy w tygodniu. Jeśli dziecko traci zainteresowanie albo zaczyna zgadywać zamiast szukać, zróbcie przerwę.
Czy ćwiczenia na spostrzegawczość poprawiają wyniki w szkole?
Poprawiają wykonanie zadań podobnych do ćwiczonych, co jest dobrze udokumentowane. Przeniesienie na ogólne wyniki szkolne albo na inteligencję jest w badaniach sporne i nie należy go obiecywać. Realne jest to, że dziecko szybciej i bardziej systematycznie przeszukuje wzrokiem, co pomaga przy przepisywaniu, sprawdzaniu własnej pracy i czytaniu tabel.
Czy mylenie liter b i d to problem ze spostrzegawczością?
U dzieci do około siódmego roku życia mylenie liter lustrzanych jest zjawiskiem typowym i samo w sobie nie oznacza zaburzenia. Jeśli utrzymuje się później albo towarzyszy mu trudność w czytaniu, warto skonsultować to w poradni psychologiczno-pedagogicznej, a wcześniej sprawdzić wzrok.
Jak sprawdzić, czy ćwiczenia w ogóle działają?
Zapisz wynik jednego zadania na starcie, na przykład czas znalezienia wszystkich liter b, i powtórz dokładnie to samo zadanie po dwóch tygodniach. Porównujesz dziecko z nim samym sprzed dwóch tygodni, a nie z tabelą norm z internetu.
Te same ćwiczenia, z poziomem, który dopasowuje się sam
W NeuroZabawach gry Safari: złap zwierzę, Szukaj i dotknij oraz Ławica trenują uwagę wzrokową i podnoszą poziom same, gdy dziecko zaczyna sobie radzić. Safari jest dostępne bez opłat.
Po kilku grach przygotujemy też kartę pracy do wydruku, dobraną do wieku dziecka i do obszarów, które warto poćwiczyć.
Zacznij za darmo →Czytaj dalej
Źródła
- Treisman, A., Gelade, G. (1980). A feature-integration theory of attention. Cognitive Psychology, 12(1), 97-136.
- Rensink, R. A., O'Regan, J. K., Clark, J. J. (1997). To see or not to see: the need for attention to perceive changes in scenes. Psychological Science, 8(5), 368-373.
- Simons, D. J., Chabris, C. F. (1999). Gorillas in our midst: sustained inattentional blindness for dynamic events. Perception, 28(9), 1059-1074.