Podstawy naukowe NeuroZabaw

Chór zwierzaków5-12 lat

Rozpiętość pamięci: powtarzanie ciągu w przód i wspak

Dziecko słucha melodii i odtwarza kolejność dźwięków. Po poprawnej odpowiedzi melodia się wydłuża, a na wyższych poziomach część rund gra się od końca.

Źródło: Baddeley & Hitch (1974); Gathercole i in. (2004) · Pamięć robocza, Zapamiętywanie kolejności

Domek dla lalek5-12 lat

Pamięć lokalizacji obiektów (co było gdzie)

Dziecko zapamiętuje, co stało w pokojach, a po zgaszeniu światła pokazuje, gdzie było albo co się zmieniło.

Źródło: Postma & De Haan (1996); Luck & Vogel (1997) · Pamięć położenia przedmiotów, Wykrywanie zmian

Orkiestra5-12 lat

Słuchowa rozpiętość pamięci (span dźwięków)

Dziecko słucha melodii bez podpowiedzi wzrokowych i odtwarza kolejność instrumentów, wyżej także od końca.

Źródło: Baddeley (1986) · Słuchowa pamięć robocza, Zapamiętywanie kolejności dźwięków

Skarbiec pirata5-12 lat

Zapamiętywanie par (typ Memory)

Dziecko zapamiętuje, co kryje się w której skrzyni, i odkrywa pary takich samych lub pasujących skarbów.

Źródło: Baddeley (1986); Schumann-Hengsteler (1996) · Pamięć wzrokowo-przestrzenna, Planowanie ruchów

Świecące kamienie5-12 lat

Sekwencja lokalizacji (zadanie typu Corsi)

Dziecko zapamiętuje, po których kamieniach skakał Neurek, i przechodzi tę samą drogę w tej samej kolejności.

Źródło: Corsi (1972); Milner (1971) · Przestrzenna pamięć robocza, Zapamiętywanie drogi

Eliksiry Neurka5-10 lat

Wykonywanie instrukcji słownych w kolejności (following instructions)

Dziecko słucha przepisu, na przykład „Wrzuć czerwoną gwiazdkę. Potem piórko. Na końcu niebieski kryształ.”, i wrzuca składniki do kociołka w tej samej kolejności. Przepisy wydłużają się od dwóch do sześciu kroków, dochodzą kolory, które trzeba odróżnić, a u starszych dzieci także przepisy wykonywane od końca. Na wyższych poziomach ostatnie zdanie potrafi zmienić przepis: coś trzeba wrzucić najpierw albo dopiero na końcu, a jakiś składnik odpada albo zostaje zamieniony na inny.

Źródło: Gathercole i in. (2008); Jaroslawska, Gathercole i in. (2016) · Pamięć roboczą słowną, Wykonywanie poleceń wieloetapowych, Słuchanie ze zrozumieniem

Safari: złap zwierzę5-10 lat

Przeszukiwanie sceny: cel wśród dystraktorów

Dziecko wypatruje zwierząt ukrytych w scenie i nie dotyka przedmiotów, które tylko je przypominają.

Źródło: Treisman & Gelade (1980); Wolfe (1994) · Uwaga selektywna, Pomijanie dystraktorów

Ławica5-12 lat

Zadanie flankerów (wersja dziecięca)

Dziecko pokazuje, w którą stronę zwrócony jest środkowy obiekt w rzędzie, także gdy sąsiednie są zwrócone w przeciwną stronę.

Źródło: Eriksen & Eriksen (1974); Rueda i in. (2004) · Uwaga selektywna, Pomijanie rozpraszających bodźców

Szukaj i dotknij5-12 lat

Przeszukiwanie wzrokowe (visual search)

Dziecko szuka na planszy obrazka, który różni się od reszty jedną cechą lub ich połączeniem.

Źródło: Treisman & Gelade (1980) · Przeszukiwanie wzrokowe, Uwaga skupiona

Parada w zamku6-12 lat

Zadanie ciągłej uwagi (CPT)

Dziecko obserwuje długi ciąg obrazków i zatrzymuje tylko poszukiwany, który pojawia się rzadko. Pozostałe przepuszcza. Na wyższych poziomach zasada zmienia się w trakcie gry.

Źródło: Rosvold i in. (1956); Conners (2000) · Uwaga ciągła, Powstrzymywanie reakcji

Kretowisko5-12 lat

Prosty czas reakcji, wyżej zadanie go/no-go

Dziecko czeka na sygnał i dotyka go, zanim zniknie. Na wyższych poziomach rozróżnia sygnały wymagające reakcji od tych, które należy zostawić. Zasada może się zmieniać w trakcie gry.

Źródło: Donders (1868); Casey i in. (1997) · Szybkość reakcji, Powstrzymywanie reakcji (go/no-go)

Kameleon-malarz7-12 lat

Zadanie typu Stroop (kolor liter kontra słowo)

Dziecko wybiera farbę w kolorze liter, a nie tę, którą nazywa słowo, więc musi powstrzymać odruch czytania.

Źródło: Stroop (1935); Gerstadt, Hong & Diamond (1994) · Powstrzymywanie automatycznej reakcji, Kontrola uwagi

Pingwinia zjeżdżalnia5-12 lat

Szybkie dopasowanie do reguły (go/no-go)

Dziecko reaguje tylko na figury pasujące do wzoru, a pozostałe przepuszcza, także gdy reguła się zmienia.

Źródło: Donders (1868); Simmonds, Pekar & Mostofsky (2008) · Szybkie stosowanie reguły, Powstrzymywanie reakcji

Piracki szyfr6-12 lat

Kodowanie symboli (typ Symbol-Cyfra)

Dziecko odczytuje z pirackiej mapy numer obrazka i jak najszybciej wybiera monetę z tym numerem.

Źródło: Smith (1973); Kail & Salthouse (1994) · Szybkość przetwarzania, Korzystanie z klucza symbol-cyfra

Co nie pasuje?5-12 lat

Zadanie „co nie pasuje” (oddity task)

Angażuje porównywanie obrazków i szukanie cechy, która łączy grupę, a wyklucza jeden element.

Źródło: Rosch & Mervis (1975) · Rozumowanie kategoryczne, Myślenie indukcyjne

Koraliki5-10 lat

Uzupełnianie serii (series completion)

Dziecko odkrywa regułę sznurka koralików i nawleka ten, który pasuje dalej albo wypadł ze środka.

Źródło: Simon & Kotovsky (1963) · Wykrywanie reguł, Myślenie sekwencyjne

Sortownia ośmiornicy6-12 lat

Sortowanie ze zmianą zasady (DCCS)

Dziecko sortuje paczki raz według koloru, raz według kształtu i przełącza się, gdy zmienia się zasada.

Źródło: Zelazo (2006) · Elastyczność poznawcza, Przełączanie zasad

Magiczne okno6-12 lat

Matryce progresywne (typ Ravena)

Dziecko odkrywa, co zmienia się w rzędach i kolumnach witrażu, i wstawia szybkę, która tę regułę uzupełnia.

Źródło: Raven (1938); Carpenter, Just & Shell (1990) · Rozumowanie indukcyjne, Wykrywanie reguł w rzędach i kolumnach

Kino Neurka5-10 lat

Porządkowanie historyjek obrazkowych

Dziecko układa kadry filmu w kolejności, w jakiej zdarzenia następują po sobie, i sprawdza to, oglądając film.

Źródło: Nelson (1986); Baron-Cohen, Leslie & Frith (1986) · Następstwo zdarzeń, Myślenie przyczynowo-skutkowe

Robot Neurek5-12 lat

Programowanie robota strzałkami (planowanie trasy przed wykonaniem)

Dziecko układa cały program ze strzałek, a dopiero potem uruchamia robota, więc trasę trzeba zaplanować i przejść w myślach. Robot zbiera po drodze baterie i ma dojechać do ładowarki. Gdy uderzy w przeszkodę, zatrzymuje się, a błędny krok świeci na czerwono, więc dziecko poprawia program, zamiast zaczynać od nowa. Na wyższych poziomach dochodzą powtórzenia kroków i pętle.

Źródło: Bers i in. (2014); Arfé, Vardanega i Ronconi (2020) · Planowanie, Myślenie algorytmiczne, Szukanie i poprawianie błędów

Pracownia układów5-12 lat

Klocek i cień5-12 lat

Rotacja mentalna figur płaskich

Dziecko wybiera klocek pasujący do cienia, zanim go obróci, więc obrót trzeba najpierw wyobrazić sobie w głowie.

Źródło: Cooper & Shepard (1973); Frick, Möhring & Newcombe (2014) · Rotacja mentalna figur płaskich, Odróżnianie obrotu od odbicia

Magiczne lustro5-12 lat

Uzupełnianie symetrii (odbicie lustrzane)

Dziecko maluje drugą połowę obrazka tak, żeby była lustrzanym odbiciem pierwszej, a wyżej lustro stoi poziomo lub ukośnie.

Źródło: Corballis & Roldan (1974); Bornstein & Stiles-Davis (1984) · Odbicie lustrzane w wyobraźni, Symetria

Wieża z klocków7-12 lat

Liczenie klocków w bryle przestrzennej

Dziecko liczy klocki w wieży, także te schowane za innymi i pod spodem, a wyżej buduje taką samą wieżę.

Źródło: Ben-Chaim, Lappan & Houang (1985); Battista & Clements (1996) · Wyobraźnia przestrzenna 3D, Wnioskowanie o ukrytych elementach

Pokój Neurka7-10 lat

Język relacji przestrzennych (polecenia słowne)

Dziecko słucha poleceń typu nad, pod, na lewo, druga od dołu i układa zabawki w pokoju we wskazanym miejscu.

Źródło: Landau & Jackendoff (1993); Newcombe & Huttenlocher (2000) · Rozumienie słów o położeniu, Orientacja lewo-prawo, góra-dół

Obróć w głowie7-12 lat

Rotacja mentalna brył (typ Shepard-Metzler)

Dziecko szuka figury z klocków, która jest obróconym wzorem, a nie jego lustrzanym odbiciem.

Źródło: Shepard & Metzler (1971); Vandenberg & Kuse (1978) · Rotacja mentalna brył, Odróżnianie obrotu od odbicia

Pakowalnia6-12 lat

Waga smoka5-12 lat

Porównywanie liczebności zbiorów

Dziecko ocenia, na której szalce jest więcej, gdy różnica między zbiorami jest coraz mniejsza.

Źródło: Dehaene (1997); Halberda & Feigenson (2008) · Porównywanie liczebności, Intuicja liczbowa

Nocne niebo5-12 lat

Subityzacja i szacowanie liczebności

Dziecko rozpoznaje liczbę gwiazdek, które błysnęły na chwilę: małe jednym spojrzeniem, większe grupując.

Źródło: Kaufman i in. (1949); Starkey & Cooper (1995) · Subityzacja, Liczenie przy krótkiej ekspozycji

Żabie skoki6-12 lat

Szacowanie na osi liczbowej

Dziecko pokazuje, gdzie na odcinku od zera do końca leży podana liczba, a wyżej także połowa czy ułamek.

Źródło: Siegler & Opfer (2003); Siegler & Booth (2004) · Wyobrażenie osi liczbowej, Szacowanie

Rajd Rachmistrzów6-12 lat

Trening płynności faktów arytmetycznych z powtórkami rozłożonymi w czasie

Dziecko rozwiązuje działania z wybranego działu, na przykład dodawanie do 20 albo tabliczkę mnożenia, a każda dobra odpowiedź otwiera bramkę w wyścigu gokartów. Rywale liczą w tempie dziecka, więc wygrywa się, licząc szybciej i pewniej niż zwykle. Pomyłka pokazuje obrazek z drogą do wyniku, a działania sprawiające trudność wracają w kolejnych wyścigach.

Źródło: Baroody, Bajwa i Eiland (2009); Codding i in. (2011) · Płynność liczenia, Szybkie przywoływanie faktów liczbowych, Liczenie w pamięci

Sklepik z koszykami5-12 lat

Kategoryzacja semantyczna

Dziecko przypisuje towary do koszyka według tego, czym są i do czego służą, i wyjmuje te, które nie pasują.

Źródło: Rosch i in. (1976) · Kategoryzacja, Wiedza o przedmiotach

Teleturniej Sowy7-12 lat

Weryfikacja zdań (prawda czy fałsz)

Dziecko czyta albo słyszy zdanie i ocenia, czy jest prawdziwe, sięgając po to, co już wie o świecie.

Źródło: Collins & Quillian (1969) · Wiedza o świecie, Przywoływanie faktów z pamięci

Magiczne mosty7-12 lat

Analogie słowne i obrazkowe (A:B jak C:?)

Dziecko patrzy, co łączy pierwszą parę, i dokańcza drugą tak samo, słowem albo obrazkiem.

Źródło: Sternberg (1977); Goswami & Brown (1990) · Rozumowanie przez analogię, Dostrzeganie relacji między pojęciami

Pociąg sylab5-9 lat

Analiza sylabowa

Dziecko klaszcze sylaby słowa i liczy je, co jest jedną z umiejętności fonologicznych badanych przy gotowości do czytania.

Źródło: Goswami & Bryant (1990); Bogdanowicz (2002) · Dzielenie słów na sylaby, Słuch fonologiczny

Wędkowanie głosek5-9 lat

Wyodrębnianie głoski

Dziecko słucha słów i łowi obrazek, który zaczyna się (a wyżej kończy) tą samą głoską.

Źródło: Lonigan i in. (2000); Bogdanowicz (2002) · Wyodrębnianie głosek, Świadomość fonemowa

Rymowy sznurek5-9 lat

Wykrywanie rymów

Dziecko wsłuchuje się w końcówki słów i łączy te, które się rymują.

Źródło: Bradley & Bryant (1983); Goswami (2002) · Wykrywanie rymów, Wrażliwość na brzmienie słów

Plac zabaw uczuć5-12 lat

Rozpoznawanie emocji z mimiki i sytuacji

Dziecko odczytuje uczucia z twarzy i z kontekstu sytuacji na placu zabaw oraz szuka tego, co może pomóc.

Źródło: Ekman (1972); Denham (1998) · Rozpoznawanie emocji, Rozumienie emocji w sytuacjach

Czytający detektyw8-12 lat

Pytania do tekstu z uzasadnieniem odpowiedzi dowodem z tekstu

Dziecko czyta krótki dokument, na przykład liścik, rozmowę albo regulamin, wybiera odpowiedź i zaznacza zdania, które ją potwierdzają. Część pytań wymaga połączenia dwóch informacji, a na niektóre tekst nie odpowiada wcale i trzeba to zauważyć, zamiast zgadywać.

Źródło: Kintsch (1998); Oakhill, Cain i Elbro (2015) · Czytanie ze zrozumieniem, Wnioskowanie z tekstu, Odróżnianie faktów od domysłów