Ćwiczenia dla dzieci z ADHD:
zabawy i wskazówki

Co w mózgu dziecka z ADHD działa inaczej?

ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) jest zaburzeniem neurorozwojowym. W badaniu Shaw i współpracowników (2007) dzieci z ADHD jako grupa później osiągały pewne etapy dojrzewania kory mózgowej, szczególnie w obszarach związanych z kontrolą uwagi i planowaniem ruchu. Nie oznacza to, że każde dziecko rozwija się tak samo. Trudność z wykonaniem polecenia nie jest sama w sobie dowodem, że dziecko nie chce słuchać.

U wielu dzieci z ADHD widać trudności w trzech obszarach:

• Pamięć robocza: polecenie „umyj ręce, weź plecak i załóż buty” gubi się po pierwszym kroku.
• Hamowanie: odpowiedź pada, zanim pytanie się skończy, trudno poczekać na swoją kolej.
• Utrzymywanie uwagi: dźwięk za oknem czy ruch w klasie łatwo wybija z rytmu, szczególnie przy nudnym zadaniu.

Co mówią badania o ćwiczeniach poznawczych?

Metaanaliza Melby-Lervåg i Hulme (2013) pokazała, że trening pamięci roboczej poprawia wyniki w zadaniach podobnych do ćwiczonych, ale nie znalazła przekonujących dowodów na poprawę czytania czy arytmetyki. Przegląd badań nad dziećmi z ADHD (Cortese i in., 2015) doszedł do podobnego wniosku: wpływ na objawy był ograniczony, szczególnie gdy oceniający prawdopodobnie nie wiedzieli, do której grupy należało dziecko. Dlatego traktuję takie ćwiczenia jako okazję do krótkiej, udanej pracy z uwagą, a nie jako leczenie. Mają sens, gdy są regularne i gdy poziom trudności pasuje do tego, co dziecko potrafi dziś.

Ćwiczenia nie zastępują terapii ani, jeśli jest wskazana, farmakoterapii. Mogą ją uzupełniać: dziecko robi je w domu, we własnym tempie i bez stopni. Pamięć robocza ma też znaczenie przy trudnościach w czytaniu, o czym piszę w artykule o dysleksji i pamięci roboczej.

Jakie ćwiczenia wybrać dla dziecka z ADHD?

Przy trudnościach typowych dla ADHD najwięcej sensu mają zadania na pamięć roboczą i hamowanie:

Dwanaście zadań na uwagę wzrokową bez żadnego sprzętu, z kartami do wydruku, znajdziesz w artykule ćwiczenia na spostrzegawczość dla dzieci. Możecie też zacząć od jednej karty „Znajdź różnice” do wydruku.

Jak ćwiczyć z dzieckiem z ADHD w domu

• Zacznij od 5-10 minut. Kończ, zanim zmęczenie utrudni zabawę, zamiast nadrabiać długą sesją.
• Wybierz porę, gdy dziecko jest najedzone i wypoczęte, a nie tuż przed snem ani zaraz po szkole.
• Nie porównuj z rodzeństwem ani z kolegami. Jeśli już porównywać, to dziecko z nim samym sprzed tygodnia.
• Chwal wysiłek i sposób działania: „czekasz na sygnał i dopiero wtedy klikasz” mówi dziecku więcej niż „super wynik”.
• Gdy dziecko jest zmęczone albo pobudzone po intensywnym dniu, przełóżcie ćwiczenia.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Umów konsultację, jeśli dziecko:

• ma trudności w szkole, mimo że w domu dużo z nim pracujecie,
• nie jest w stanie skupić się nawet przez kilka minut na czymś, co lubi,
• przez impulsywność traci kolegów albo często wraca ze szkoły z uwagami,
• trudności widać w kilku miejscach naraz: w domu, w szkole i na zajęciach dodatkowych.

Zacznij od psychologa w poradni psychologiczno-pedagogicznej lub od psychiatry dziecięcego. Diagnoza pozwoli ustalić, z czego wynikają trudności, i zaplanować pomoc także w szkole.

Najczęstsze pytania rodziców