Przejdź do treści
Artykuł psychologa · Uwaga i koncentracja

Ćwiczenia na koncentrację dla dzieci: 15 zabaw w domu

Koncentracja nie jest jedną umiejętnością, tylko kilkoma: zatrzymaniem się, wyłapaniem tego, co ważne, trzymaniem polecenia w głowie i wytrwaniem do końca. Poniżej piętnaście zabaw dla dzieci od pięciu do dwunastu lat, po kilka na każdą z tych umiejętności. Wystarczą przedmioty z domu i trochę miejsca do ruchu.

BK

mgr Bartłomiej Kolawa, psycholog

Aktualizacja: ok. 8 min czytania

Ilustracja: chłopiec w skupieniu kładzie ostatni klocek na wysokiej wieży, obok dziewczynka zastyga jak posąg, przyglądają się lisek i sówka

Zanim zaczniecie: trzy zasady

  1. Krótko i regularnie. Zacznijcie od kilku minut i wracajcie do ulubionych zabaw. Skróć zabawę, gdy dziecko jest zmęczone lub traci zainteresowanie.
  2. Dopasuj trudność. Gdy zadanie przychodzi dziecku łatwo, wypróbuj opisane niżej utrudnienie. Jeśli nie udaje się mimo kilku prób, wróć do prostszej wersji.
  3. Zacznijcie od ruchu. Potem przejdźcie do zadania przy stole. W badaniu z dziewięcio- i dziesięciolatkami już dwadzieścia minut marszu poprawiło wyniki w zadaniach na kontrolę uwagi wykonanych zaraz potem (Hillman i in., 2009).

15 zabaw na koncentrację

Zatrzymaj się: zabawy na hamowanie

W tych zabawach dziecko zatrzymuje ruch albo powstrzymuje odpowiedź, gdy wymaga tego reguła.

1

Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy

5+ lat

Klasyk z podwórka. Dziecko podchodzi, gdy prowadzący stoi tyłem, i zamiera, gdy się odwraca. Kto się ruszy, wraca na start.

Trudniej: Liczcie w różnym tempie, raz szybko, raz bardzo wolno. Przewidywanie rytmu przestaje wtedy wystarczać.

2

Głowa, ramiona, kolana na odwrót

5+ lat

Mówisz „dotknij głowy”, a dziecko dotyka palców u stóp. Mówisz „dotknij stóp”, dotyka głowy. Badacze używają tej zabawy jako miary samoregulacji u przedszkolaków.

Trudniej: Dołóż drugą parę: kolana to ramiona, ramiona to kolana.

3

Stop-taniec

5+ lat

Włączasz muzykę, dziecko tańczy. Gdy muzyka milknie, zastyga jak posąg do chwili, aż znów zagra.

Trudniej: Zmień sygnał: zastygamy, gdy muzyka gra, tańczymy w ciszy.

4

Zakazane słowo

6+ lat

Przez pięć minut rozmowy nie wolno powiedzieć „tak” ani „nie”. Zadajesz pytania, na które aż się prosi tak odpowiedzieć.

Trudniej: Zakazane są też „aha” i kiwanie głową.

Słuchaj i patrz: zabawy na uwagę

Dziecko czeka na umówiony sygnał, wyszukuje określony element albo zauważa zmianę.

5

Klaśnij na słowo

5+ lat

Czytasz bajkę. Za każdym razem, gdy padnie słowo „las”, dziecko klaszcze raz.

Trudniej: Dwa słowa i dwa gesty: na „las” klaśnięcie, na „wilk” tupnięcie.

6

Mistrz mówi

5+ lat

Dziecko wykonuje polecenie tylko wtedy, gdy zaczyna się od słów „Mistrz mówi”. „Mistrz mówi: podskocz” tak, samo „podskocz” nie.

Trudniej: Przyspiesz i pokazuj ruchy przy każdym poleceniu, także bez słów „Mistrz mówi”. Dziecko musi słuchać, a nie naśladować.

7

Co się zmieniło

5+ lat

Na stole leży sześć przedmiotów. Dziecko patrzy, zamyka oczy, Ty coś zabierasz albo zamieniasz miejscami. Co się zmieniło?

Trudniej: Więcej przedmiotów i zmiana subtelna: odwrócony kubek zamiast zabranego.

8

Tropiciel liczb

7+ lat

Na kartce wypisz w nieładzie liczby od 1 do 25. Dziecko wskazuje je palcem po kolei, jak najszybciej, a Ty mierzysz czas.

Trudniej: Na zmianę liczby i litery: 1, A, 2, B, 3, C. To już przełączanie uwagi, dla dzieci od około ośmiu lat.

Trzymaj w głowie: zabawy na pamięć roboczą

Pamięć robocza to notes, w którym dziecko trzyma polecenie, gdy je wykonuje. Kiedy notes się przepełnia, z zewnątrz wygląda to jak brak skupienia.

9

Pakuję plecak

5+ lat

„Pakuję plecak i biorę jabłko.” Następna osoba powtarza i dokłada: „…jabłko i latarkę”. Gracie, dopóki ktoś się nie pomyli.

Trudniej: Rzeczy w porządku alfabetycznym albo tylko z jednej kategorii.

10

Rytm do powtórzenia

5+ lat

Wyklaskujesz krótki rytm, na przykład dwa szybkie klaśnięcia i jedno wolne. Dziecko powtarza.

Trudniej: Dłuższe rytmy albo klaśnięcia przeplatane tupnięciami.

11

Liczby od tyłu

7+ lat

Mówisz trzy cyfry, dziecko powtarza je w odwrotnej kolejności: 4, 7, 2 to 2, 7, 4.

Trudniej: Po każdym udanym podejściu jedna cyfra więcej. Nie gońcie rekordów: cztery cyfry od tyłu to dla wielu dzieci spore wyzwanie.

12

Budowla z pamięci

6+ lat

Ułóż z pięciu klocków prostą budowlę, pokaż ją przez dziesięć sekund i zakryj ręcznikiem. Dziecko buduje taką samą.

Trudniej: Więcej klocków, krótszy czas patrzenia, klocki w podobnych kolorach.

Wytrwaj do końca: zabawy na dłuższe skupienie

Te zabawy mają określony cel lub czas zakończenia. Dziecko może skupić się na kolejnych krokach.

13

Wieża z klocków

5+ lat

Kto zbuduje wyższą wieżę, zanim przesypie się klepsydra albo minie minuta na stoperze? Klocki trzeba układać ostrożnie, żeby wieża się nie przewróciła.

Trudniej: Klocki kładzione tylko jedną ręką albo tylko na krótszym boku.

14

Puzzle w blokach

5+ lat

Umówcie się na dziesięć minut układania, na przykład do dzwonka minutnika. Potem przerwa, nawet jeśli obrazek nie jest skończony.

Trudniej: Co tydzień odrobinę dłuższy blok albo puzzle o jeden rozmiar trudniejsze.

15

Statki na kartce

8+ lat

Znana gra na dwóch kratkowanych planszach. Wymaga pamiętania, gdzie już się strzelało, i planowania kolejnych ruchów.

Trudniej: Bez zaznaczania pudeł na kartce, trzeba je pamiętać.

Prosty plan na tydzień

Wybierz na każdy dzień jedną zabawę ruchową z pierwszej grupy i jedną spokojną z pozostałych. Pięć minut ruchu, pięć minut przy stole, koniec. Po tygodniu zostaw te, które dziecko samo chce powtarzać, i dokładaj do nich utrudnienia.

Bez zakładania konta

Detektyw pomyłek

Spróbuj z dzieckiem · 1 min

Sprawdź skupienie: co nie pasuje?

Dotknij obrazka, który nie pasuje do reszty.

Gracie bez konta, a wynik nigdzie się nie zapisuje.

Gry na koncentrację w NeuroZabawach

W naszych grach poziom dopasowuje się do wyników dziecka. Każda sesja trwa kilka minut, ma wyraźny koniec i nie ma reklam. Safari jest dostępne dla dzieci w wieku 5-10 lat. Od 11 lat w darmowym planie zastępuje je Ławica. Z koncentracją wiążą się najmocniej te gry:

  • Safari: złap zwierzębez opłatuwaga selektywna: klikasz tylko zwierzęta, resztę pomijasz
  • Kretowiskobez opłatgotowość, czas reakcji i powstrzymanie się, gdy wyskoczy jeż
  • Ławicabez opłat od 11 latignorowanie tego, co rozprasza obok celu: liczy się tylko środkowa rybka
  • Parada w zamkuPremiumhamowanie: zatrzymujesz tylko wskazanego zwierzaka, resztę przepuszczasz
  • Chór zwierzakówPremiumpamięć robocza: melodia rośnie z każdą dobrą odpowiedzią

Gry mogą uzupełniać zabawy z rodzicem. Warto zostawić czas także na wspólny ruch i zabawę bez ekranu.

Jakich efektów można oczekiwać?

Adele Diamond i Kathleen Lee przejrzały w 2011 roku programy rozwijające funkcje wykonawcze u dzieci od czterech do dwunastu lat. Działały te, które ćwiczyły wielokrotnie, stopniowo zwiększały trudność i angażowały dziecko, także zabawy ruchowe i tradycyjne gry. Najwięcej zyskiwały dzieci, którym na starcie szło najsłabiej.

Czego można oczekiwać

  • Lepszego wykonania zadań podobnych do ćwiczonych.
  • Dłuższego wytrwania przy zadaniu, które dziecko lubi i zna.
  • Wspólnego języka: „zatrzymaj się jak przy Babie Jadze” działa też przy lekcjach.

Ograniczenia ćwiczeń

  • Metaanalizy treningu pamięci roboczej pokazują efekty głównie w zadaniach podobnych do ćwiczonych, a nie wzrost inteligencji czy poprawę ocen (Melby-Lervåg i Hulme, 2013).
  • Ćwiczenia mogą wspierać dziecko z ADHD, ale nie zastępują diagnozy ani terapii.
  • Tempo zmian jest różne. Sam tydzień zabawy nie wystarczy, by ocenić efekty.

Kiedy skonsultować trudności z uwagą?

Zanim zaczniesz trenować uwagę, sprawdź rzeczy prostsze. Jedną z najczęstszych przyczyn kłopotów z koncentracją u dzieci jest niewyspanie. Częste są też głód, stres w domu lub w szkole, materiał za trudny do zrozumienia oraz niewykryte problemy ze wzrokiem albo słuchem.

Warto skonsultować się ze specjalistą, gdy

  • trudności trwają co najmniej pół roku i widać je w domu, i w szkole,
  • nauczyciel zgłasza to samo, co obserwujesz w domu,
  • dziecko cierpi z tego powodu: traci kolegów, boi się szkoły, mówi o sobie źle.

Pierwszym krokiem może być bezpłatna poradnia psychologiczno-pedagogiczna, do której nie potrzeba skierowania.

Najczęstsze pytania rodziców

Ile minut dziennie ćwiczyć koncentrację z dzieckiem?

U pięcio- i sześciolatków zacznijcie od około dziesięciu minut, u starszych dzieci od piętnastu. Dostosuj czas do zainteresowania i zmęczenia dziecka. Lepiej wracać do krótkiej zabawy regularnie niż przedłużać ją, gdy dziecko ma już dość.

Jak długo dziecko w wieku 5-12 lat powinno umieć się skupić?

Czas skupienia zależy od wieku, ale też od zadania, zainteresowania i zmęczenia. Dziecko może długo układać klocki, a szybko zniechęcić się do szlaczków. Obserwuj, przy jakich czynnościach pojawia się trudność i czy utrudnia mu codzienną naukę lub zabawę.

Czy gry na tablecie pomagają w koncentracji?

Dobrze zaprojektowane gry poznawcze poprawiają wykonanie ćwiczonych zadań, tak samo jak zabawy bez ekranu. Szkodzi raczej długi, niekontrolowany czas przed ekranem i gry zbudowane na nagrodach bez końca. Kilka minut zadania z wyraźnym końcem i bez reklam to co innego niż godzina przewijania filmików.

Czy problemy z koncentracją oznaczają ADHD?

Nie same w sobie. Trudności z uwagą mają dziesiątki przyczyn: niewyspanie, stres, zbyt trudny materiał, słabszy słuch albo wzrok. O ADHD mówimy, gdy objawy występują od dawna, w kilku miejscach naraz, na przykład w domu i w szkole, i wyraźnie utrudniają codzienne życie. To ocenia diagnosta, nie test z internetu.

Co zrobić, gdy dziecko nie chce ćwiczyć?

Zaproponuj wspólną zabawę, na przykład Babę Jagę albo Pakuję plecak, i weź w niej udział. Daj dziecku wybrać jedną z dwóch propozycji. Jeśli nie chce grać, spróbuj łatwiejszego wariantu lub wróć do zabawy innym razem.

Kilka minut skupienia dziennie, z poziomem dopasowanym do dziecka

Załóż konto i zagraj z dzieckiem w darmowe gry na uwagę i szybkość reakcji. Po kilku sesjach zobaczysz, co idzie mu najlepiej, a co warto ćwiczyć.

Zacznij za darmo →

Czytaj dalej

Źródła

  • Diamond, A., Lee, K. (2011). Interventions shown to aid executive function development in children 4 to 12 years old. Science, 333(6045), 959-964.
  • Melby-Lervåg, M., Hulme, C. (2013). Is working memory training effective? A meta-analytic review. Developmental Psychology, 49(2), 270-291.
  • Hillman, C. H., Pontifex, M. B., Raine, L. B., Castelli, D. M., Hall, E. E., Kramer, A. F. (2009). The effect of acute treadmill walking on cognitive control and academic achievement in preadolescent children. Neuroscience, 159(3), 1044-1054.
  • Ponitz, C. C., McClelland, M. M., Matthews, J. S., Morrison, F. J. (2009). A structured observation of behavioral self-regulation and its contribution to kindergarten outcomes. Developmental Psychology, 45(3), 605-619.