Ćwiczenia na koncentrację dla dzieci: 15 zabaw w domu
Koncentracja nie jest jedną umiejętnością, tylko kilkoma: zatrzymaniem się, wyłapaniem tego, co ważne, trzymaniem polecenia w głowie i wytrwaniem do końca. Poniżej piętnaście zabaw dla dzieci od pięciu do dwunastu lat, po kilka na każdą z tych umiejętności. Wystarczą przedmioty z domu i trochę miejsca do ruchu.
mgr Bartłomiej Kolawa, psycholog
Aktualizacja: ok. 8 min czytania

Zanim zaczniecie: trzy zasady
- Krótko i regularnie. Zacznijcie od kilku minut i wracajcie do ulubionych zabaw. Skróć zabawę, gdy dziecko jest zmęczone lub traci zainteresowanie.
- Dopasuj trudność. Gdy zadanie przychodzi dziecku łatwo, wypróbuj opisane niżej utrudnienie. Jeśli nie udaje się mimo kilku prób, wróć do prostszej wersji.
- Zacznijcie od ruchu. Potem przejdźcie do zadania przy stole. W badaniu z dziewięcio- i dziesięciolatkami już dwadzieścia minut marszu poprawiło wyniki w zadaniach na kontrolę uwagi wykonanych zaraz potem (Hillman i in., 2009).
15 zabaw na koncentrację
Zatrzymaj się: zabawy na hamowanie
W tych zabawach dziecko zatrzymuje ruch albo powstrzymuje odpowiedź, gdy wymaga tego reguła.
Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy
5+ latKlasyk z podwórka. Dziecko podchodzi, gdy prowadzący stoi tyłem, i zamiera, gdy się odwraca. Kto się ruszy, wraca na start.
Trudniej: Liczcie w różnym tempie, raz szybko, raz bardzo wolno. Przewidywanie rytmu przestaje wtedy wystarczać.
Głowa, ramiona, kolana na odwrót
5+ latMówisz „dotknij głowy”, a dziecko dotyka palców u stóp. Mówisz „dotknij stóp”, dotyka głowy. Badacze używają tej zabawy jako miary samoregulacji u przedszkolaków.
Trudniej: Dołóż drugą parę: kolana to ramiona, ramiona to kolana.
Stop-taniec
5+ latWłączasz muzykę, dziecko tańczy. Gdy muzyka milknie, zastyga jak posąg do chwili, aż znów zagra.
Trudniej: Zmień sygnał: zastygamy, gdy muzyka gra, tańczymy w ciszy.
Zakazane słowo
6+ latPrzez pięć minut rozmowy nie wolno powiedzieć „tak” ani „nie”. Zadajesz pytania, na które aż się prosi tak odpowiedzieć.
Trudniej: Zakazane są też „aha” i kiwanie głową.
Słuchaj i patrz: zabawy na uwagę
Dziecko czeka na umówiony sygnał, wyszukuje określony element albo zauważa zmianę.
Klaśnij na słowo
5+ latCzytasz bajkę. Za każdym razem, gdy padnie słowo „las”, dziecko klaszcze raz.
Trudniej: Dwa słowa i dwa gesty: na „las” klaśnięcie, na „wilk” tupnięcie.
Mistrz mówi
5+ latDziecko wykonuje polecenie tylko wtedy, gdy zaczyna się od słów „Mistrz mówi”. „Mistrz mówi: podskocz” tak, samo „podskocz” nie.
Trudniej: Przyspiesz i pokazuj ruchy przy każdym poleceniu, także bez słów „Mistrz mówi”. Dziecko musi słuchać, a nie naśladować.
Co się zmieniło
5+ latNa stole leży sześć przedmiotów. Dziecko patrzy, zamyka oczy, Ty coś zabierasz albo zamieniasz miejscami. Co się zmieniło?
Trudniej: Więcej przedmiotów i zmiana subtelna: odwrócony kubek zamiast zabranego.
Tropiciel liczb
7+ latNa kartce wypisz w nieładzie liczby od 1 do 25. Dziecko wskazuje je palcem po kolei, jak najszybciej, a Ty mierzysz czas.
Trudniej: Na zmianę liczby i litery: 1, A, 2, B, 3, C. To już przełączanie uwagi, dla dzieci od około ośmiu lat.
Trzymaj w głowie: zabawy na pamięć roboczą
Pamięć robocza to notes, w którym dziecko trzyma polecenie, gdy je wykonuje. Kiedy notes się przepełnia, z zewnątrz wygląda to jak brak skupienia.
Pakuję plecak
5+ lat„Pakuję plecak i biorę jabłko.” Następna osoba powtarza i dokłada: „…jabłko i latarkę”. Gracie, dopóki ktoś się nie pomyli.
Trudniej: Rzeczy w porządku alfabetycznym albo tylko z jednej kategorii.
Rytm do powtórzenia
5+ latWyklaskujesz krótki rytm, na przykład dwa szybkie klaśnięcia i jedno wolne. Dziecko powtarza.
Trudniej: Dłuższe rytmy albo klaśnięcia przeplatane tupnięciami.
Liczby od tyłu
7+ latMówisz trzy cyfry, dziecko powtarza je w odwrotnej kolejności: 4, 7, 2 to 2, 7, 4.
Trudniej: Po każdym udanym podejściu jedna cyfra więcej. Nie gońcie rekordów: cztery cyfry od tyłu to dla wielu dzieci spore wyzwanie.
Budowla z pamięci
6+ latUłóż z pięciu klocków prostą budowlę, pokaż ją przez dziesięć sekund i zakryj ręcznikiem. Dziecko buduje taką samą.
Trudniej: Więcej klocków, krótszy czas patrzenia, klocki w podobnych kolorach.
Wytrwaj do końca: zabawy na dłuższe skupienie
Te zabawy mają określony cel lub czas zakończenia. Dziecko może skupić się na kolejnych krokach.
Wieża z klocków
5+ latKto zbuduje wyższą wieżę, zanim przesypie się klepsydra albo minie minuta na stoperze? Klocki trzeba układać ostrożnie, żeby wieża się nie przewróciła.
Trudniej: Klocki kładzione tylko jedną ręką albo tylko na krótszym boku.
Puzzle w blokach
5+ latUmówcie się na dziesięć minut układania, na przykład do dzwonka minutnika. Potem przerwa, nawet jeśli obrazek nie jest skończony.
Trudniej: Co tydzień odrobinę dłuższy blok albo puzzle o jeden rozmiar trudniejsze.
Statki na kartce
8+ latZnana gra na dwóch kratkowanych planszach. Wymaga pamiętania, gdzie już się strzelało, i planowania kolejnych ruchów.
Trudniej: Bez zaznaczania pudeł na kartce, trzeba je pamiętać.
Prosty plan na tydzień
Wybierz na każdy dzień jedną zabawę ruchową z pierwszej grupy i jedną spokojną z pozostałych. Pięć minut ruchu, pięć minut przy stole, koniec. Po tygodniu zostaw te, które dziecko samo chce powtarzać, i dokładaj do nich utrudnienia.

Bez zakładania konta
Detektyw pomyłek
Spróbuj z dzieckiem · 1 min
Sprawdź skupienie: co nie pasuje?
Dotknij obrazka, który nie pasuje do reszty.
Gracie bez konta, a wynik nigdzie się nie zapisuje.
Gry na koncentrację w NeuroZabawach
W naszych grach poziom dopasowuje się do wyników dziecka. Każda sesja trwa kilka minut, ma wyraźny koniec i nie ma reklam. Safari jest dostępne dla dzieci w wieku 5-10 lat. Od 11 lat w darmowym planie zastępuje je Ławica. Z koncentracją wiążą się najmocniej te gry:
- Safari: złap zwierzębez opłatuwaga selektywna: klikasz tylko zwierzęta, resztę pomijasz
- Kretowiskobez opłatgotowość, czas reakcji i powstrzymanie się, gdy wyskoczy jeż
- Ławicabez opłat od 11 latignorowanie tego, co rozprasza obok celu: liczy się tylko środkowa rybka
- Parada w zamkuPremiumhamowanie: zatrzymujesz tylko wskazanego zwierzaka, resztę przepuszczasz
- Chór zwierzakówPremiumpamięć robocza: melodia rośnie z każdą dobrą odpowiedzią
Gry mogą uzupełniać zabawy z rodzicem. Warto zostawić czas także na wspólny ruch i zabawę bez ekranu.
Jakich efektów można oczekiwać?
Adele Diamond i Kathleen Lee przejrzały w 2011 roku programy rozwijające funkcje wykonawcze u dzieci od czterech do dwunastu lat. Działały te, które ćwiczyły wielokrotnie, stopniowo zwiększały trudność i angażowały dziecko, także zabawy ruchowe i tradycyjne gry. Najwięcej zyskiwały dzieci, którym na starcie szło najsłabiej.
Czego można oczekiwać
- Lepszego wykonania zadań podobnych do ćwiczonych.
- Dłuższego wytrwania przy zadaniu, które dziecko lubi i zna.
- Wspólnego języka: „zatrzymaj się jak przy Babie Jadze” działa też przy lekcjach.
Ograniczenia ćwiczeń
- Metaanalizy treningu pamięci roboczej pokazują efekty głównie w zadaniach podobnych do ćwiczonych, a nie wzrost inteligencji czy poprawę ocen (Melby-Lervåg i Hulme, 2013).
- Ćwiczenia mogą wspierać dziecko z ADHD, ale nie zastępują diagnozy ani terapii.
- Tempo zmian jest różne. Sam tydzień zabawy nie wystarczy, by ocenić efekty.
Kiedy skonsultować trudności z uwagą?
Zanim zaczniesz trenować uwagę, sprawdź rzeczy prostsze. Jedną z najczęstszych przyczyn kłopotów z koncentracją u dzieci jest niewyspanie. Częste są też głód, stres w domu lub w szkole, materiał za trudny do zrozumienia oraz niewykryte problemy ze wzrokiem albo słuchem.
Warto skonsultować się ze specjalistą, gdy
- trudności trwają co najmniej pół roku i widać je w domu, i w szkole,
- nauczyciel zgłasza to samo, co obserwujesz w domu,
- dziecko cierpi z tego powodu: traci kolegów, boi się szkoły, mówi o sobie źle.
Pierwszym krokiem może być bezpłatna poradnia psychologiczno-pedagogiczna, do której nie potrzeba skierowania.
Najczęstsze pytania rodziców
Ile minut dziennie ćwiczyć koncentrację z dzieckiem?
U pięcio- i sześciolatków zacznijcie od około dziesięciu minut, u starszych dzieci od piętnastu. Dostosuj czas do zainteresowania i zmęczenia dziecka. Lepiej wracać do krótkiej zabawy regularnie niż przedłużać ją, gdy dziecko ma już dość.
Jak długo dziecko w wieku 5-12 lat powinno umieć się skupić?
Czas skupienia zależy od wieku, ale też od zadania, zainteresowania i zmęczenia. Dziecko może długo układać klocki, a szybko zniechęcić się do szlaczków. Obserwuj, przy jakich czynnościach pojawia się trudność i czy utrudnia mu codzienną naukę lub zabawę.
Czy gry na tablecie pomagają w koncentracji?
Dobrze zaprojektowane gry poznawcze poprawiają wykonanie ćwiczonych zadań, tak samo jak zabawy bez ekranu. Szkodzi raczej długi, niekontrolowany czas przed ekranem i gry zbudowane na nagrodach bez końca. Kilka minut zadania z wyraźnym końcem i bez reklam to co innego niż godzina przewijania filmików.
Czy problemy z koncentracją oznaczają ADHD?
Nie same w sobie. Trudności z uwagą mają dziesiątki przyczyn: niewyspanie, stres, zbyt trudny materiał, słabszy słuch albo wzrok. O ADHD mówimy, gdy objawy występują od dawna, w kilku miejscach naraz, na przykład w domu i w szkole, i wyraźnie utrudniają codzienne życie. To ocenia diagnosta, nie test z internetu.
Co zrobić, gdy dziecko nie chce ćwiczyć?
Zaproponuj wspólną zabawę, na przykład Babę Jagę albo Pakuję plecak, i weź w niej udział. Daj dziecku wybrać jedną z dwóch propozycji. Jeśli nie chce grać, spróbuj łatwiejszego wariantu lub wróć do zabawy innym razem.

Kilka minut skupienia dziennie, z poziomem dopasowanym do dziecka
Załóż konto i zagraj z dzieckiem w darmowe gry na uwagę i szybkość reakcji. Po kilku sesjach zobaczysz, co idzie mu najlepiej, a co warto ćwiczyć.
Zacznij za darmo →Czytaj dalej
Źródła
- Diamond, A., Lee, K. (2011). Interventions shown to aid executive function development in children 4 to 12 years old. Science, 333(6045), 959-964.
- Melby-Lervåg, M., Hulme, C. (2013). Is working memory training effective? A meta-analytic review. Developmental Psychology, 49(2), 270-291.
- Hillman, C. H., Pontifex, M. B., Raine, L. B., Castelli, D. M., Hall, E. E., Kramer, A. F. (2009). The effect of acute treadmill walking on cognitive control and academic achievement in preadolescent children. Neuroscience, 159(3), 1044-1054.
- Ponitz, C. C., McClelland, M. M., Matthews, J. S., Morrison, F. J. (2009). A structured observation of behavioral self-regulation and its contribution to kindergarten outcomes. Developmental Psychology, 45(3), 605-619.

