Ćwiczenia na pamięć dla dzieci: 15 zabaw w domu (5‑12 lat)

Jakie rodzaje pamięci ma dziecko?

„Dobra pamięć” to w rzeczywistości kilka różnych umiejętności. Dziecko może świetnie pamiętać, gdzie zostawiło klocki, i jednocześnie gubić się w dyktowanym zadaniu z matematyki. Warto wiedzieć, która z nich sprawia kłopot, bo ćwiczy się je trochę inaczej.

Pamięć robocza

Notes w głowie, w którym dziecko trzyma informację na kilka sekund, żeby coś z nią zrobić: polecenie, które właśnie wykonuje, wynik pośredni w liczeniu, początek zdania, które zapisuje. Ma ograniczoną pojemność i gdy się przepełnia, informacja po prostu znika. Opisali ją Alan Baddeley i Graham Hitch w 1974 roku i to ona silnie wiąże się z radzeniem sobie w szkole.

Pamięć wzrokowa i przestrzenna

Zapamiętanie, jak coś wyglądało i gdzie leżało. Przydaje się przy przepisywaniu z tablicy, czytaniu mapy, a także przy zapamiętywaniu wyglądu liter i słów.

Pamięć słuchowa i sekwencyjna

Zapamiętanie tego, co się usłyszało, w dobrej kolejności: numeru telefonu, wierszyka, dni tygodnia, poleceń nauczyciela. Ważna przy nauce czytania, o czym więcej w artykule o dysleksji i pamięci roboczej.

Pamięć długotrwała

Magazyn na to, czego dziecko się nauczyło: tabliczkę mnożenia, słówka, zasady ortografii. Tu kłopot „uczyło się i zapomniało” wynika często ze sposobu nauki, a nie z pojemności pamięci, a sposób nauki da się zmienić. Jak to wygląda przy tabliczce, opisuję w artykule jak nauczyć dziecko tabliczki mnożenia.

Gry na pamięć online: kiedy ekran pomaga

W zabawach przy stole trudność dobiera dorosły. W grze komputerowej poziom może zmieniać się na podstawie odpowiedzi dziecka. Ekran pomaga, gdy sesja trwa kilka minut, ma wyraźny koniec, nie ma reklam i dopasowuje poziom do dziecka. Przeszkadza, gdy zastępuje rozmowę i ruch albo nie ma końca. Więcej o proporcjach piszę w artykule ile czasu przed ekranem dla dziecka.

W NeuroZabawach z pamięcią wiążą się najmocniej pierwsze pięć gier, a dwie ostatnie ćwiczą ją przy okazji:

• 
  Chór zwierzakówPremium5-12 lat

  melodia rośnie z każdą dobrą odpowiedzią; pamięć słuchowa i kolejności

• 
  Świecące kamieniePremium5-12 lat

  kamienie rozbłyskują po kolei, a dziecko odtwarza trasę; to samo co stukanie po kubkach

• 
  Domek dla lalekPremium5-12 lat

  zapamiętanie, gdzie stały przedmioty w pokojach domku; pamięć przestrzenna

• 
  Skarbiec pirataPremium5-12 lat

  klasyczne pary, z trybem „Zagraj z rodzicem” na jednej planszy

• 
  OrkiestraPremium5-12 lat

  powtarzanie sekwencji dźwięków instrumentów; słuchowy odpowiednik rytmu

• 
  Kino NeurkaPremium5-10 lat

  układanie kadrów historyjki po kolei; głównie logika zdarzeń, przy okazji pamięć ich kolejności

• 
  Nocne nieboPremium5-12 lat

  gwiazdy na niebie widać przez chwilę; szybkie liczenie i krótka pamięć wzrokowa

Każda sesja trwa kilka minut, a poziom zmienia się wraz z wynikami dziecka. W raporcie rodzica pamięć robocza jest osobnym obszarem. Traktuj gry jako uzupełnienie zabaw z dorosłym, nie ich zamiennik.

Co mówią badania o treningu pamięci

Monica Melby-Lervåg i Charles Hulme zebrali w 2013 roku wyniki 23 badań nad treningiem pamięci roboczej u dzieci i dorosłych. Ćwiczenia poprawiały wykonanie ćwiczonych zadań i zadań do nich podobnych, ale ta poprawa często szybko słabła i nie przenosiła się na czytanie, liczenie ani zadania na uwagę. Późniejsza, większa analiza 87 publikacji, przygotowana przez tych samych autorów razem z Thomasem Redickiem (2016), potwierdziła, że trening pamięci roboczej nie podnosi inteligencji.

Przegląd metod nauki przygotowany przez Johna Dunlosky’ego i współpracowników (2013) najwyżej ocenił dwie techniki: sprawdzanie siebie, czyli przypominanie z pamięci zamiast ponownego czytania, i rozkładanie powtórek w czasie. W klasycznym eksperymencie Henry’ego Roedigera i Jeffreya Karpicke’a (2006) studenci, którzy po lekturze tekstu próbowali go sobie przypomnieć, po tygodniu pamiętali więcej niż ci, którzy przeczytali go jeszcze raz. Obie techniki są w ćwiczeniach dla starszych dzieci powyżej. One nie „powiększają pamięci”, ale sprawiają, że to, czego dziecko się uczy, zostaje w głowie na dłużej.

Po czym poznać, że dziecku trudno zapamiętywać?

Susan Gathercole i Tracy Alloway, które przez lata badały pamięć roboczą w brytyjskich szkołach, zauważyły, że nauczyciele rzadko opisują takie dzieci jako „mające słabą pamięć”. Częściej mówią o nich, że są nieuważne albo nie słuchają. W praktyce to wygląda tak, że dziecko:

• wykonuje tylko pierwszą część polecenia złożonego z kilku kroków,
• zaczyna zadanie i w połowie nie wie, co miało robić dalej,
• przepisując z tablicy, gubi miejsce, opuszcza litery albo całe słowa,
• zgłasza się do odpowiedzi, a gdy przychodzi jego kolej, nie pamięta, co chciało powiedzieć,
• przy liczeniu w pamięci gubi wynik pośredni, na przykład w 27 + 15,
• rezygnuje z zadań, w których trzeba trzymać w głowie kilka rzeczy naraz.

Pojedyncze takie sytuacje zdarzają się każdemu dziecku. Znaczenie ma to, czy powtarzają się często i w różnych miejscach.

Kiedy to nie jest kwestia ćwiczeń

Zanim zaczniesz ćwiczyć pamięć, sprawdź rzeczy prostsze. Niewyspanie, stres, głód, niedosłuch albo wada wzroku potrafią wyglądać dokładnie jak „słaba pamięć”. Dzieci rozwijają się też nierówno i to jest norma. Więcej o tym, jak patrzeć na tempo rozwoju, piszę w artykule o wieku poznawczym dziecka.

Najczęstsze pytania rodziców