Przejdź do treści
Artykuł psychologa · Ferie zimowe

Zabawy na ferie zimowe w domu: 24 pomysły bez kosztów

Wybierzcie spośród 24 zabaw, które nie wymagają zakupów: ruchowych w domu, przy stole, na pamięć i uwagę oraz na dworze, także gdy nie ma śniegu. Na końcu jest plan na pięć dni, który można powtórzyć lub ułożyć po swojemu.

BK

mgr Bartłomiej Kolawa, psycholog

Aktualizacja: ok. 10 min czytania

Ilustracja: chłopiec podskakuje radośnie obok dużej kostki do gry, a tata mu kibicuje, obok dzieci bawią się w „Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy”, a babcia z wnukiem grają w karty na dywanie

Zanim zaczniecie: trzy zasady na ferie w domu

  1. Stały rytm dnia, luźniejszy niż w szkole. Pobudka i sen mogą się przesunąć, ale niech będą o podobnych porach. Dzieciom łatwiej, gdy wiedzą, co będzie po obiedzie, a po feriach powrót do szkoły jest mniej bolesny.
  2. Ruch codziennie. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dzieciom w wieku 5-17 lat średnio co najmniej 60 minut aktywności fizycznej dziennie. W ferie łatwo to zebrać z zabawy ruchowej rano i wyjścia na dwór po obiedzie, nawet przy brzydkiej pogodzie.
  3. Nie wszystko musi być zaplanowane. Kilka stałych punktów dnia wystarczy. Chwila nudy często kończy się zabawą, którą dziecko wymyśli samo.

Zabawy ruchowe w domu

Na dni, gdy za oknem szaro, mokro albo bardzo zimno. Przed startem warto odsunąć stolik i schować to, co może się stłuc.

1

Tor przeszkód z poduszek

5-12 lat · poduszki, krzesła, koc

  1. Ułóżcie trasę: przejście pod krzesłami, przeskok nad poduszkami, czołganie pod kocem rozpiętym między dwoma krzesłami.
  2. Każdy przechodzi trasę na czas. Za drugim razem próbuje pobić własny wynik.
  3. Zamiana: teraz dziecko projektuje tor dla dorosłego.

Trudniej: Trasa tyłem albo z woreczkiem, skarpetką lub książką na głowie.

2

Zamrażarka

5-10 lat · muzyka

  1. Włączcie muzykę. Wszyscy tańczą.
  2. Gdy muzyka cichnie, wszyscy zamarzają jak lód w bezruchu.
  3. Kto się poruszy, robi trzy przysiady i tańczy dalej. Nikt nie odpada.

Trudniej: Na pauzę dorosły mówi nazwę zwierzęcia, a zamarznąć trzeba w jego pozie. To ćwiczy też hamowanie reakcji.

3

Kostka i podskoki

5-9 lat · kostka do gry albo karteczki z cyframi

  1. Przygotujcie sześć karteczek z ruchami: podskok, przysiad, obrót, pajacyk, skłon, marsz w miejscu.
  2. Rzut kostką mówi, ile razy, a wylosowana karteczka co.
  3. Na zmianę rzucają dziecko i dorosły. Liczycie na głos.
4

Śnieżki z gazet

5-12 lat · gazety albo zwinięte skarpetki, pudło

  1. Ulepcie „śnieżki” ze zgniecionych gazet albo zwiniętych skarpetek.
  2. Postawcie pudło albo kosz na pranie jako cel i zaznaczcie linię rzutu.
  3. Po każdej rundzie linia odsuwa się o krok. Liczycie trafienia.

Wersja: Bitwa na papierowe śnieżki zza kanapy. Na koniec wspólne sprzątanie na czas.

5

Joga zimowych zwierząt

5-10 lat · nic

  1. Pokażcie pozy: niedźwiedź (chód na czworakach), pingwin (drobne kroczki, ręce przy ciele), zając (skoki obunóż), sowa (stanie na jednej nodze).
  2. W każdej pozie pięć spokojnych oddechów, liczonych razem.
  3. Na koniec „śpiący niedźwiedź”: minuta leżenia w ciszy.

Kiedy: Dobra zabawa na wieczór, bo wycisza zamiast rozkręcać.

6

Zimowe kalambury

6-12 lat · karteczki

  1. Napiszcie na karteczkach zimowe hasła: lepienie bałwana, jazda na łyżwach, odśnieżanie, zjazd na sankach, picie gorącej herbaty.
  2. Kolejne osoby losują i pokazują hasło bez słów.
  3. Kto zgadnie, pokazuje następne.

Zabawy przy stole

Kartka, ołówek, nożyczki. Dobre na czas po obiedzie i dla dzieci, które chcą przez chwilę pobawić się samodzielnie.

7

Statki na kartce

8-12 lat · kartka w kratkę

  1. Każdy rysuje dwie plansze 10 na 10: swoją i przeciwnika. Kolumny oznaczcie literami, wiersze cyframi.
  2. Na swojej planszy każdy ukrywa statki: na przykład jeden czteromasztowiec, dwa trójmasztowce, trzy dwumasztowce i cztery jednomasztowce.
  3. Na zmianę strzelacie, podając pole, na przykład „B7”. Odpowiedź: pudło, trafiony albo zatopiony.
8

Państwa-miasta w wersji zimowej

8-12 lat · kartka, ołówek

  1. Wybierzcie kategorie: państwo, miasto, zwierzę, coś zimowego, jedzenie, imię.
  2. Jedna osoba liczy w myślach alfabet, druga mówi „stop”. Wypada litera.
  3. Wszyscy wpisują słowa na tę literę. Kto pierwszy skończy, mówi „stop” i liczycie punkty.
9

Płatki śniegu z papieru

5-12 lat · kartka, nożyczki

  1. Kwadrat z kartki złóżcie na pół w trójkąt, potem jeszcze raz i jeszcze raz.
  2. Wycinajcie trójkąty, półkola i ząbki na brzegach, nie przecinając całego złożenia.
  3. Rozłóżcie i przyklejcie płatek do okna. Każdy wychodzi inny.

Wskazówka: Młodsze dzieci wycinają razem z dorosłym. Przy okazji dobra rozmowa o symetrii: dlaczego wzór powtarza się dookoła?

10

Domowe memory zimowe

5-9 lat · kartki, kredki

  1. Potnijcie kartki na 12 równych kawałków.
  2. Narysujcie sześć par zimowych obrazków: bałwan, rękawiczka, sanki, choinka, czapka, płatek śniegu.
  3. Grajcie w pary. Mówcie na głos, gdzie co leży: „sanki były w rogu”.

Więcej: Więcej zabaw na pamięć jest w artykule ćwiczenia na pamięć dla dzieci.

11

Komiks z ferii

6-12 lat · kartka, kredki

  1. Podzielcie kartkę na cztery kadry.
  2. Dziecko rysuje, co wydarzyło się dziś: początek, dwa środkowe momenty i koniec.
  3. Dymki z tekstem wpisuje samo albo dyktuje dorosłemu.

Po co: Opowiadanie po kolei, od początku do końca, to umiejętność przydatna w szkole przy każdym wypracowaniu.

12

Kropki

6-12 lat · kartka w kratkę

  1. Narysujcie siatkę kropek, na przykład 5 na 5.
  2. Na zmianę łączycie dwie sąsiednie kropki kreską.
  3. Kto zamknie kwadrat, wpisuje w niego swój inicjał i rysuje jeszcze raz. Wygrywa ten, kto ma więcej kwadratów.

Zabawy na pamięć i uwagę

Krótkie, po kilka minut, dobre na wieczór albo do samochodu. Przy każdej warto zacząć łatwo i utrudniać, gdy idzie dobrze.

13

Pakuję walizkę na narty

5-12 lat · nic

  1. Pierwsza osoba mówi: „Pakuję walizkę na narty i biorę czapkę”.
  2. Następna powtarza całość i dodaje swoją rzecz: „…biorę czapkę i gogle”.
  3. Gra toczy się, dopóki ktoś nie pomyli kolejności. Wtedy zaczynacie od nowa.
14

Co zniknęło z tacy?

5-8 lat · kilka przedmiotów, taca

  1. Połóżcie na tacy pięć zimowych rzeczy: rękawiczkę, szalik, czapkę, łyżeczkę do herbaty, szyszkę.
  2. Dziecko patrzy przez 20 sekund i nazywa każdą rzecz na głos.
  3. Zamyka oczy, a dorosły zabiera jedną rzecz. Co zniknęło?

Trudniej: Siedem przedmiotów albo dwa zabrane naraz.

15

Uszy na sygnał

5-10 lat · lista słów

  1. Dorosły czyta powoli listę słów.
  2. Dziecko klaszcze tylko wtedy, gdy usłyszy coś zimowego: śnieg, sanki, szalik.
  3. Przy innych słowach siedzi cicho.

Trudniej: Klaśnięcie przy zimowych słowach, tupnięcie przy letnich, a przy pozostałych nic.

16

Detektyw w pokoju

6-12 lat · nic

  1. Dziecko przez minutę uważnie ogląda pokój.
  2. Wychodzi, a dorosły zmienia trzy rzeczy: przestawia kubek, odwraca poduszkę, otwiera szufladę.
  3. Dziecko wraca i szuka zmian. Potem zamiana ról.

Do druku: Przy stole możecie pobawić się w to samo na darmowych kartach „Znajdź różnice”. Na wydruku porównujecie dwie plansze z kształtami; odpowiedzi są na końcu PDF.

17

Zimowe zagadki

5-12 lat · lista zagadek

  1. Wybierzcie zagadki dopasowane do wieku.
  2. Czytajcie powoli i dawajcie czas do namysłu.
  3. Po odpowiedzi pytajcie: „Skąd wiesz?”.

Gdzie: Gotowa lista z odpowiedziami, według wieku, jest w artykule zagadki świąteczne dla dzieci.

18

Robot wykonuje polecenia

5-10 lat · nic

  1. Dziecko jest robotem, który robi dokładnie to, co słyszy, w tej samej kolejności.
  2. Zacznijcie od dwóch poleceń: „Dwa kroki do przodu, dotknij drzwi”.
  3. Gdy się udaje, dodawajcie kolejne. Potem dziecko programuje dorosłego.

Więcej: Więcej o tym, dlaczego dłuższe polecenia uciekają z głowy, piszę w artykule dziecko zapomina polecenia.

Zabawy na dworze, ze śniegiem i bez

Polskie zimy bywają bez śniegu, dlatego zabawy, które go wymagają, mają też wersję na szary, mokry dzień.

19

Tropy

5-12 lat · nic

  1. Szukajcie śladów na śniegu: ptaków, psów, kotów, ludzi. Czyje to i dokąd prowadzą?
  2. Zostawcie własne tropy: chód tyłem, skoki, drobne kroczki. Druga osoba zgaduje, jak powstały.

Bez śniegu: Jedna osoba układa z patyków strzałki prowadzące do ukrytej szyszki, druga idzie tropem.

20

Rzeźby ze śniegu

5-12 lat · rękawiczki

  1. Zamiast bałwana ulepcie coś innego: żółwia, gąsienicę, zamek, smoka.
  2. Oczy i ozdoby z kamyków, szyszek i patyków.
  3. Zróbcie zdjęcie i porównajcie, ile rzeźba przetrwała następnego dnia.

Bez śniegu: Obrazek na ziemi z patyków, szyszek, kamieni i liści.

21

Lodowe ozdoby

5-12 lat · pokrywka lub foremka, woda, sznurek

  1. Do płaskiej foremki albo pokrywki włóżcie liście, szyszki, igliwie.
  2. Zalejcie wodą, włóżcie pętlę ze sznurka i zostawcie na mrozie na noc.
  3. Rano wyjmijcie lodowy medalion i powieście na gałęzi.

Bez mrozu: Zamrażarka też działa. Ozdoba wytrzyma na dworze tak długo, jak mróz.

22

Spacerowe bingo

5-12 lat · kartka, ołówek

  1. Narysujcie planszę 3 na 3 i wpiszcie lub narysujcie rzeczy do znalezienia: szyszka, ptak, czerwone drzwi, komin z dymem, pies, coś okrągłego, czapka z pomponem, kałuża albo sopel, ślad buta.
  2. Na spacerze skreślacie to, co udało się zobaczyć.
  3. Trzy w linii to bingo, a cała plansza to wielkie bingo.
23

Celowanie

6-12 lat · nic

  1. Narysujcie patykiem na śniegu tarczę z trzema kołami.
  2. Rzucajcie śnieżkami z ustalonej linii. Środek to 3 punkty, kolejne koła 2 i 1.
  3. Po każdej rundzie linia odsuwa się o krok.

Bez śniegu: Tarcza z patyków na trawie i rzuty szyszkami.

24

Zimowi obserwatorzy ptaków

6-12 lat · kartka, ołówek

  1. Przez dziesięć minut w parku albo przy oknie liczcie ptaki, które widać.
  2. Zapiszcie albo narysujcie, jakie to były ptaki i co robiły.
  3. Po powrocie sprawdźcie w książce albo w internecie, jak się nazywają te, których nie znacie.

Wersja: Ta sama obserwacja w kolejnych dniach ferii pokazuje, które ptaki są stałymi gośćmi.

Prosty plan na 5 dni ferii

Każdy dzień ma cztery punkty: ruch rano, coś przy stole przed południem, dwór po obiedzie i spokojna zabawa na pamięć lub uwagę wieczorem. Numery odsyłają do zabaw wyżej. Wybierzcie z niego tyle zabaw, na ile macie ochotę i czas.

Dzień 1: Zimowy start

Rano: ruch:
Zamrażarka (2)
Przed południem: przy stole:
Płatki śniegu z papieru (9)
Po obiedzie: na dworze:
Spacerowe bingo (22)
Wieczorem: pamięć i uwaga:
Pakuję walizkę na narty (13)

Dzień 2: Dzień detektywa

Rano: ruch:
Tor przeszkód z poduszek (1)
Przed południem: przy stole:
Statki (7) albo Kropki (12)
Po obiedzie: na dworze:
Tropy (19)
Wieczorem: pamięć i uwaga:
Detektyw w pokoju (16)

Dzień 3: Dzień sportu

Rano: ruch:
Kostka i podskoki (3)
Przed południem: przy stole:
Państwa-miasta (8) albo Domowe memory (10)
Po obiedzie: na dworze:
Rzeźby ze śniegu (20) albo obserwacja ptaków (24)
Wieczorem: pamięć i uwaga:
Joga zimowych zwierząt (5)

Dzień 4: Dzień twórczy

Rano: ruch:
Zimowe kalambury (6)
Przed południem: przy stole:
Komiks z ferii (11)
Po obiedzie: na dworze:
Lodowe ozdoby (21), zostają na noc na mrozie
Wieczorem: pamięć i uwaga:
Co zniknęło z tacy? (14)

Dzień 5: Wielki finał

Rano: ruch:
Turniej śnieżek z gazet (4)
Przed południem: przy stole:
Rodzinny turniej w Kropki (12)
Po obiedzie: na dworze:
Wieszanie lodowych ozdób i Celowanie (23)
Wieczorem: pamięć i uwaga:
Wieczór zagadek (17) i Robot wykonuje polecenia (18)

W drugim tygodniu możecie powtórzyć ulubione dni albo pozwolić dziecku ułożyć plan samodzielnie.

Bezpiecznie na dworze zimą

  • Ubranie na cebulkę i zapasowe rękawiczki. Mokre rękawiczki szybko odbierają chęć do zabawy.
  • Przerwa na ogrzanie i ciepłe picie, gdy dziecko zaczyna marznąć albo robi się markotne.
  • Nie wchodźcie na lód na stawach, rzekach i jeziorach. Ślizgawka tylko na lodowisku.
  • Zjazdy na sankach z dala od ulic, drzew i ogrodzeń.
  • O zmroku odblaski na kurtce i plecaku, także w mieście.

A ekran? Krótko i z wyraźnym końcem

Ferie to czas, gdy ekran najłatwiej zajmuje całe popołudnie. Pomaga stała pora, na przykład po powrocie z dworu, i umowa, że koniec oznacza koniec odcinka albo poziomu. Więcej o zaleceniach według wieku i o domowej umowie ekranowej piszę w artykule ile czasu przed ekranem dla dziecka.

Jeśli część tego czasu ma przypaść na gry, warto wybrać takie, które mają krótką sesję, nie mają reklam i ćwiczą coś przy okazji. W NeuroZabawach pojedyncza gra trwa kilka minut, a poziom dopasowuje się do dziecka. Część gier, w tym dwie poniżej, jest dostępna bez opłat na zawsze, a na stronie głównej można zagrać w krótkie demo bez zakładania konta. Uwzględnij grę w ustalonym czasie przed ekranem.

Najczęstsze pytania rodziców

Jak zorganizować ferie w domu, gdy rodzice pracują?

Pomaga plan ustalony wieczorem dzień wcześniej, z zabawami, które dziecko zna i może robić samo albo z rodzeństwem: komiks, płatki śniegu, statki, tor przeszkód. Jedna wspólna zabawa wieczorem, choćby kwadrans, daje dziecku poczucie, że ferie są też czasem z rodzicem. Ekran lepiej zaplanować w stałych porach niż zostawiać jako domyślną odpowiedź na nudę.

Ile ruchu potrzebuje dziecko w ferie?

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dzieciom i młodzieży w wieku 5-17 lat średnio co najmniej 60 minut dziennie aktywności fizycznej o umiarkowanej lub dużej intensywności. W ferie łatwo to zebrać z kilku krótszych części: zabawy ruchowej rano i wyjścia na dwór po obiedzie.

Co robić w ferie, gdy nie ma śniegu?

Większość zabaw na dworze ma wersję bez śniegu: tropy ze strzałek z patyków, obrazki z szyszek i liści, spacerowe bingo, obserwacja ptaków, celowanie szyszkami. Szary dzień to też dobra pora na tor przeszkód w domu i zabawy przy stole.

Czy to źle, że dziecko w ferie się nudzi?

Nie. Chwila nudy często poprzedza zabawę wymyśloną samodzielnie, a to cenna umiejętność. Plan na ferie nie musi wypełniać każdej godziny. Wystarczy kilka stałych punktów dnia i trochę swobodnego czasu między nimi.

Ile czasu przed ekranem w ferie?

Nie ma jednej liczby dla dzieci w wieku szkolnym. Ważniejsze jest, żeby ekran nie wypierał snu, ruchu i zabawy z innymi. W ferie dobrze sprawdza się stała pora na ekran, na przykład po powrocie z dworu, i wyraźny koniec. Więcej o zaleceniach według wieku piszę w osobnym artykule o czasie przed ekranem.

Na szary dzień: kilka minut gry z wyraźnym końcem

3 gry są dostępne bez opłat, bez reklam, a dzienny limit czasu ustawiasz w profilu dziecka.

Zacznij za darmo →

Czytaj dalej

Źródła

  • Bull, F. C., Al-Ansari, S. S., Biddle, S. i in. (2020). World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. British Journal of Sports Medicine, 54(24), 1451-1462. doi:10.1136/bjsports-2020-102955

Artykuł ma charakter edukacyjny. Przy zabawach ruchowych i na dworze dorosły dba o bezpieczeństwo.