Przejdź do treści
NeuroZabawy
Artykuł psychologa · Głoski i sylaby

Słuch fonemowy: ćwiczenia i zabawy w domu dla dzieci 5-8 lat

„Słuch fonemowy” albo „analiza i synteza słuchowa” to określenia, które często pojawiają się w opinii z przedszkola albo w zeszycie od logopedy. Poniżej jest 18 zabaw do domu, od najłatwiejszych do najtrudniejszych, a do każdej gotowa lista słów. Listy ze wszystkich poziomów mieszczą się na dwóch kartkach.

Przejdź do zabaw
BK

mgr Bartłomiej Kolawa, psycholog

Aktualizacja: ok. 15 min czytania

Ilustracja: babcia z woreczkiem w dłoniach powoli mówi słowo, a wnuczka nasłuchuje z dłonią przy uchu, na dywanie leżą autko, łyżka, miś i jabłko

Słuch fonemowy, fonologiczny, pętla fonologiczna: o co chodzi

Te nazwy często padają zamiennie, a specjaliści używają ich trochę różnie. Słuch fonemowy, nazywany też fonematycznym, to w ścisłym znaczeniu słyszenie różnicy między podobnymi głoskami, na przykład w parze kasa i kasza. Słuch fonologiczny, inaczej świadomość fonologiczna, to pojęcie szersze: dzielenie słów na sylaby i głoski oraz składanie ich z powrotem, czyli to, co w opiniach nazywa się analizą i syntezą słuchową. Do tego dochodzi pamięć, która przez kilka sekund trzyma usłyszane dźwięki, żeby dało się coś z nimi zrobić. To pętla fonologiczna, o której piszę osobno. W domu wszystkie trzy ćwiczy się w tych samych zabawach, więc nie trzeba rozstrzygać, które słowo padło w opinii.

Zabawy po kolei: 18 zabaw w 7 poziomach

Zabawy idą od większych kawałków słowa do mniejszych. Sylabę słychać łatwo, bo każda ma samogłoskę i da się ją wyklaskać. Pojedyncze głoski są trudniejsze, bo w mowie zlewają się ze sobą: w słowie „kot” nie ma przerw między k, o i t. Dlatego najpierw są sylaby i rymy, potem pierwsza i ostatnia głoska, a dopiero później całe słowo rozkładane na głoski i składane z powrotem.

Sylaby i rymy traktuj jako rozgrzewkę. W dużym przeglądzie badań (Melby-Lervåg, Lyster i Hulme, 2012) z czytaniem słów najmocniej wiązało się słyszenie pojedynczych głosek, a rymy słabiej. Jeśli dwa pierwsze poziomy idą dziecku dobrze, nie zatrzymujcie się na nich długo.

Przy każdej zabawie jest gotowa lista i wersja trudniejsza. Odpowiedzi widać obok słów, a na wydruku trafiają na osobną, ostatnią stronę.

Zanim zaczniecie

  • Mów głoski, a nie nazwy liter: „mmm”, a nie „em”. Głoskę, której nie da się przeciągnąć, powiedz krótko, bez „y” na końcu: „k”, a nie „ky”.
  • Do głoskowania wybieraj słowa, które brzmią tak, jak się je pisze. W słowie „ząb” słychać na końcu „p”, a w słowie „szal” są cztery litery i tylko trzy głoski. Listy do głoskowania i składania głosek omijają takie słowa. Szal pojawia się tylko raz, jako przykład.
  • Pokazuj ruchem. Klaśnięcie przy sylabie, guzik albo klocek przy głosce. Łatwiej policzyć coś, co widać.
  • Przy pomyłce powtórz słowo wolniej i daj drugą szansę. Zamiast „źle” wystarczy „posłuchaj jeszcze raz”.

Poziom 1. Sylaby

Sylaba to kawałek słowa, który da się wyklaskać: ko-ło, ma-li-na.

1

Klaskanie imion i rzeczy

Powiedz słowo powoli i klaśnij przy każdej sylabie. Potem dziecko robi to samo i mówi, ile było klaśnięć. Zacznijcie od imion domowników, a potem weźcie rzeczy, które macie pod ręką.

Słowa do wyklaskania, z podziałem i liczbą sylab

  • kot (1)
  • dom (1)
  • O-la (2)
  • Ja-nek (2)
  • Zo-sia (2)
  • Ma-ry-sia (3)
  • Do-mi-nik (3)
  • sa-mo-lot (3)
  • Ka-ro-li-na (4)
  • lo-ko-mo-ty-wa (5)

Trudniej: Dziecko najpierw zgaduje, ile będzie klaśnięć, a dopiero potem sprawdza. Zamiast klaskać możecie też robić kroki albo wrzucać klocki do pudełka.

2

Robot mówi sylabami

Mówisz jak robot, z wyraźną przerwą między sylabami: „ro… wer”. Dziecko składa sylaby i mówi całe słowo zwykłym głosem. Po kilku słowach zamieńcie się rolami.

Słowa dla robota

  • ro-werodpowiedź: rower
  • ba-lonodpowiedź: balon
  • ko-łoodpowiedź: koło
  • ża-baodpowiedź: żaba
  • mo-tylodpowiedź: motyl
  • ko-ro-naodpowiedź: korona
  • ma-li-naodpowiedź: malina
  • po-mi-dorodpowiedź: pomidor
  • pa-ra-solodpowiedź: parasol
  • te-le-fonodpowiedź: telefon

Trudniej: Robot wydaje całe polecenie sylabami, na przykład „po-daj mi mi-sia” albo „po-każ ka-na-pę”, a dziecko je wykonuje.

3

Ta sama pierwsza sylaba

Powiedz dwa słowa, które zaczynają się tak samo, i zapytaj, co słychać na początku obu. W parze banan i balon to „ba”. Potem podaj samą sylabę, a dziecko szuka słów, które się nią zaczynają.

Pary słów

  • banan i balonodpowiedź: ba
  • koło i kozaodpowiedź: ko
  • mama i malinaodpowiedź: ma
  • motyl i morzeodpowiedź: mo
  • rower i robotodpowiedź: ro
  • lody i lokomotywaodpowiedź: lo
  • zegar i zebraodpowiedź: ze
  • kapelusz i kanapaodpowiedź: ka
  • rakieta i ramięodpowiedź: ra
  • tata i talerzodpowiedź: ta

Trudniej: Ostatnia sylaba: co słychać na końcu słów malina i korona? Dziecko szuka innych słów zakończonych na „na”.

Sylaby ćwiczy też gra Pociąg sylab. Na papierze sprawdzą się karty pracy z sylabami.

Poziom 2. Rymy

Rymują się słowa, które tak samo brzmią na końcu: kot i płot. Szukając rymu, dziecko słucha brzmienia słowa, a nie tylko tego, co ono znaczy.

4

Rymuje się czy nie?

Mówisz dwa słowa, a dziecko odpowiada „tak”, gdy się rymują, albo „nie”, gdy się nie rymują. Zamiast mówić, może pokazywać kciuk w górę albo w dół.

Pary słów

  • kot i płotodpowiedź: tak
  • dom i lasodpowiedź: nie
  • kura i góraodpowiedź: tak
  • ser i rybaodpowiedź: nie
  • lody i wodyodpowiedź: tak
  • myszka i szyszkaodpowiedź: tak
  • koza i lisodpowiedź: nie
  • rak i makodpowiedź: tak
  • nos i butodpowiedź: nie
  • sowa i głowaodpowiedź: tak

Trudniej: Pary, które brzmią podobnie, ale się nie rymują: kot i but, miś i lis, kura i kula. Tu trzeba słuchać uważniej.

5

Dokończ wierszyk

Mówisz zdanie, a ostatnie słowo zostawiasz dziecku. Podpowiada mu rym z pierwszej części zdania. Dobre jest każde słowo, które się rymuje, nawet jeśli wyjdzie zabawnie.

Wierszyki

  1. Wlazł na drzewo rudy kot, potem skoczył prosto na…odpowiedź: płot
  2. Pod sosną leży szyszka, a obok śpi mała…odpowiedź: myszka
  3. Nad rzeką rośnie czerwony mak, a w wodzie pływa mały…odpowiedź: rak
  4. W dziupli siedzi mądra sowa, wystaje z niej tylko…odpowiedź: głowa
  5. Lecą w górę dwa balony: jeden żółty, drugi…odpowiedź: zielony
  6. Lisek biegał przez pola i drogi, teraz bolą go wszystkie…odpowiedź: nogi
  7. Pyta Zosia: „Powiedz, tato, kiedy przyjdzie ciepłe…”odpowiedź: lato
  8. Mama kupiła w sklepie lody, a tata butelkę…odpowiedź: wody
  9. Na stole leży gruszka, a na krześle…odpowiedź: poduszka
  10. Kuba biegnie do przedszkola, a za Kubą biegnie…odpowiedź: Ola

Trudniej: Zamieńcie się rolami: dziecko mówi pierwszą część, a ty dokańczasz rymem. Potem dziecko układa całe zdanie od początku do końca.

6

Co nie pasuje do rymu?

Mówisz trzy słowa. Dwa się rymują, a jedno nie. Dziecko wskazuje to, które nie pasuje.

Trójki słów

  • kot, płot, lasodpowiedź: las
  • kura, góra, lodyodpowiedź: lody
  • sowa, głowa, serodpowiedź: ser
  • myszka, szyszka, mamaodpowiedź: mama
  • rak, mak, domodpowiedź: dom
  • lody, wody, kozaodpowiedź: koza
  • balon, salon, nosodpowiedź: nos
  • nogi, drogi, rybaodpowiedź: ryba
  • lato, tato, kuraodpowiedź: kura
  • gruszka, poduszka, lisodpowiedź: lis

Trudniej: Słowo, które nie pasuje, brzmi podobnie do dwóch pozostałych: rak, mak, rok albo kura, góra, kula, albo miska, myszka, szyszka.

Rymy, także te podchwytliwe, ćwiczy gra Rymowy sznurek: na wyższych poziomach dziecko wskazuje słowo, które się nie rymuje.

Poziom 3. Pierwsza głoska

Głoska to pojedynczy dźwięk mowy. Najłatwiej usłyszeć tę na początku słowa, zwłaszcza jeśli da się ją przeciągnąć: mmm, sss, lll.

7

Co słychać na początku?

Powiedz słowo i przeciągnij pierwszą głoskę: „mmmama”. Dziecko mówi, jaki dźwięk słychać na początku.

Słowa

  • mamaodpowiedź: m
  • sokodpowiedź: s
  • lasodpowiedź: l
  • nosodpowiedź: n
  • rybaodpowiedź: r
  • fokaodpowiedź: f
  • wodaodpowiedź: w
  • zupaodpowiedź: z
  • osaodpowiedź: o
  • ulodpowiedź: u

Trudniej: Słowa, które zaczynają się głoską, jakiej nie da się przeciągnąć: kot, dom, tata, buty, guma.

8

Znajdź w pokoju coś na m

Podajesz głoskę, a dziecko rozgląda się po pokoju i przynosi albo pokazuje coś, co się nią zaczyna. Potem ono podaje głoskę tobie.

Głoski i przykłady

  • mprzykłady: mapa, maskotka
  • kprzykłady: koc, kubek
  • lprzykłady: lampa, lalka
  • sprzykłady: stół, sweter
  • tprzykłady: telefon, torba
  • pprzykłady: poduszka, pudełko
  • dprzykłady: dywan, długopis
  • bprzykłady: but, butelka
  • oprzykłady: okno, ołówek
  • zprzykłady: zegar, zabawka

Trudniej: Dwie głoski naraz: coś na k i coś na l. Albo minutnik: ile rzeczy na s znajdziecie w minutę.

Jeśli dziecko przyniesie szalik jako rzecz na s, powiedz spokojnie, że szalik zaczyna się od sz, i poszukajcie razem czegoś na s. To dobry wstęp do poziomu 7.

9

Jadę na wycieczkę i biorę coś na s

Każdy po kolei mówi „Jadę na wycieczkę i biorę…” i dodaje rzecz, która zaczyna się ustaloną głoską. Kto nie wymyśli nic nowego, wybiera głoskę na następną rundę.

Pomysły na s

  • sok
  • ser
  • sól
  • sweter
  • sandały
  • sanki
  • samochód
  • skakanka
  • smycz
  • słoik

Trudniej: Dwie walizki: do jednej trafiają rzeczy na s, do drugiej na sz. Sok i sweter idą do pierwszej, szalik i szczoteczka do drugiej.

W grze Wędkowanie głosek dziecko łowi obrazki, które zaczynają się tak samo. Na papierze są karty z pierwszą głoską, z obrazkami dobranymi tak, żeby litera zgadzała się z tym, co słychać.

Poziom 4. Ostatnia głoska

Koniec słowa słychać gorzej niż początek, bo w mowie często się gubi. Dlatego ten poziom przychodzi po pierwszej głosce.

10

Łańcuch słów

Każde kolejne słowo zaczyna się głoską, na którą skończyło się poprzednie. Powiedz słowo i przeciągnij jego koniec: „nosss”, a dziecko szuka słowa na s. Liczcie, ile ogniw ma łańcuch.

Przykładowy łańcuch

  • nos
  • sok
  • kot
  • tama
  • ananas
  • ser
  • rak
  • kura
  • album
  • mak

Trudniej: Łańcuch tylko z nazw zwierząt albo tylko z rzeczy do jedzenia.

Słowa zakończone na b, d, g, w, z, ż albo rz brzmią na końcu jak p, t, k, f, s, sz. Na końcu słowa „grzyb” słychać „p”, więc słowo na p jest po nim dobrą odpowiedzią.

11

Urwane słowa

Mówisz słowo bez ostatniej głoski: „samolo…”. Dziecko dopowiada brakujący dźwięk, a potem całe słowo.

Słowa bez końca

  • samolo…odpowiedź: t, samolot
  • telefo…odpowiedź: n, telefon
  • pomido…odpowiedź: r, pomidor
  • krokody…odpowiedź: l, krokodyl
  • kangu…odpowiedź: r, kangur
  • tulipa…odpowiedź: n, tulipan
  • hipopota…odpowiedź: m, hipopotam
  • anana…odpowiedź: s, ananas
  • paraso…odpowiedź: l, parasol
  • pleca…odpowiedź: k, plecak

Trudniej: Krótkie słowa, które da się dokończyć na kilka sposobów: „ko…” (kot, koc, koń) albo „so…” (sok, sos). Kto wymyśli więcej?

Ostatnią głoskę ćwiczy druga strona kart z pierwszą głoską i wyższe poziomy gry Wędkowanie głosek.

Poziom 5. Głoskowanie

Teraz dziecko rozkłada całe słowo na głoski, jedną po drugiej. W opiniach nazywa się to analizą słuchową albo głoskową. W słowach z listy każdej literze odpowiada jedna głoska.

12

Głoski na guziki

Połóż przed dzieckiem garść guzików albo klocków. Powiedz słowo, a dziecko wymawia je głoska po głosce i przy każdej głosce przesuwa jeden guzik. Na koniec policzcie guziki.

Słowa do głoskowania

  • kotodpowiedź: k-o-t (3)
  • lisodpowiedź: l-i-s (3)
  • okoodpowiedź: o-k-o (3)
  • nosodpowiedź: n-o-s (3)
  • sokodpowiedź: s-o-k (3)
  • domodpowiedź: d-o-m (3)
  • lasodpowiedź: l-a-s (3)
  • serodpowiedź: s-e-r (3)
  • mamaodpowiedź: m-a-m-a (4)
  • lodyodpowiedź: l-o-d-y (4)

Trudniej: Dłuższe słowa: lato (4), rower (5), banan (5), motyl (5), samolot (7). Na koniec szal: ma cztery litery, ale trzy głoski, sz, a, l, bo sz to jeden dźwięk zapisany dwiema literami.

13

Co słychać w środku?

W krótkim słowie, takim jak kot, między pierwszą a ostatnią głoską jest jedna głoska. Powiedz słowo powoli, a dziecko mówi, co słychać w środku.

Słowa

  • kotodpowiedź: o
  • lasodpowiedź: a
  • lisodpowiedź: i
  • serodpowiedź: e
  • butodpowiedź: u
  • synodpowiedź: y
  • makodpowiedź: a
  • sumodpowiedź: u
  • dymodpowiedź: y
  • rokodpowiedź: o

Trudniej: Zamień głoskę w środku na inną i sprawdź, czy wyszło prawdziwe słowo: lis i las, dym i dom, rak i rok, syn i sen.

Liczenie głosek pojawia się na najwyższych poziomach gry Wędkowanie głosek.

Poziom 6. Składanie głosek

Synteza słuchowa to składanie usłyszanych głosek w słowo. Czytając, dziecko robi to samo, tylko z literami, dlatego ten poziom bardzo się przydaje w zerówce i w pierwszej klasie.

14

Robot mówi głoskami

Jak na pierwszym poziomie, tylko teraz robot dzieli słowo na pojedyncze głoski: „s… o… k”. Dziecko składa je i mówi słowo. Zacznij od krótkich przerw między głoskami.

Słowa dla robota

  • s-o-kodpowiedź: sok
  • u-lodpowiedź: ul
  • b-u-todpowiedź: but
  • r-a-kodpowiedź: rak
  • m-a-p-aodpowiedź: mapa
  • k-o-ł-oodpowiedź: koło
  • r-y-b-aodpowiedź: ryba
  • l-a-l-k-aodpowiedź: lalka
  • t-o-r-b-aodpowiedź: torba
  • k-a-k-a-oodpowiedź: kakao

Trudniej: Dłuższe słowa, na przykład t-e-l-e-f-o-n albo k-r-o-k-o-d-y-l, albo dłuższe przerwy między głoskami. Wtedy trzeba je dłużej trzymać w pamięci.

15

Tajemniczy woreczek

Włóż do woreczka kilka małych przedmiotów, które dziecko zna. Mówisz nazwę jednego z nich głoskami, a dziecko składa słowo i szuka tej rzeczy w woreczku samym dotykiem. Potem zamiana: dziecko mówi głoskami, a ty szukasz.

Pomysły na przedmioty

  • gumkaodpowiedź: g-u-m-k-a
  • lalkaodpowiedź: l-a-l-k-a
  • monetaodpowiedź: m-o-n-e-t-a
  • patykodpowiedź: p-a-t-y-k
  • batonodpowiedź: b-a-t-o-n
  • listekodpowiedź: l-i-s-t-e-k
  • sowa (figurka)odpowiedź: s-o-w-a
  • kubekodpowiedź: k-u-b-e-k
  • korekodpowiedź: k-o-r-e-k
  • kamykodpowiedź: k-a-m-y-k

Trudniej: Włóż dwie rzeczy, które zaczynają się tą samą głoską, na przykład kubek i korek. Po pierwszej głosce nie wiadomo jeszcze, o którą chodzi, więc trzeba wysłuchać słowa do końca.

Na papierze głoski składa się w rebusie: kura, osa i tulipan dają k-o-t. Rebusy są na trzeciej stronie kart z pierwszą głoską. Gdy składanie głosek idzie sprawnie, można zacząć składać litery. Jak to zrobić, opisuję w artykule jak nauczyć dziecko czytać.

Poziom 7. Pary podobnych słów

To słuch fonemowy w najwęższym znaczeniu: słyszenie różnicy między głoskami, które brzmią podobnie. Każda para poniżej różni się dokładnie jedną głoską. Pierwszą zabawę, z obrazkami, możecie robić też wcześniej, obok sylab i rymów, bo dziecko tylko pokazuje i niczego nie rozkłada na głoski.

16

Pokaż, o które słowo chodzi

Narysujcie dwie rzeczy z pary, na przykład kasę sklepową i miskę kaszy. Mówisz jedno ze słów, a dziecko pokazuje właściwy obrazek. Zasłoń usta kartką, żeby dziecko słuchało, a nie patrzyło na usta.

Pary do narysowania

  • kasa i kasza
  • koza i kosa
  • kura i góra
  • półka i bułka
  • kaczka i kaszka
  • beczka i teczka
  • Tomek i domek
  • kot i koc
  • mak i rak
  • zupa i lupa

Trudniej: Mów słowa w krótkim zdaniu, zwykłym tempem i bez podkreślania różnicy: „Gdzie jest koza?”, „Pokaż mi bułkę”.

17

Takie same czy inne?

Mówisz dwa słowa, raz takie same, raz różne. Dziecko odpowiada „takie same” albo „inne”. Ta zabawa nie wymaga obrazków, więc nadaje się też do par, których nie da się narysować.

Pary słów

  • kasa i kaszaodpowiedź: inne
  • koza i kozaodpowiedź: takie same
  • szyć i żyćodpowiedź: inne
  • bije i pijeodpowiedź: inne
  • domek i domekodpowiedź: takie same
  • dama i tamaodpowiedź: inne
  • kura i góraodpowiedź: inne
  • beczka i beczkaodpowiedź: takie same
  • półka i bułkaodpowiedź: inne
  • kaczka i kaszkaodpowiedź: inne

Trudniej: Sylaby bez znaczenia, przy których sens niczego nie podpowiada: sa i sza, za i ża, ca i cza, pa i ba, ta i da, ka i ga. Mieszaj je z parami takich samych sylab.

18

Zabawne pomyłki

Mówisz zdanie, w którym jedno słowo zamieniło się na podobnie brzmiące. Dziecko łapie pomyłkę i mówi, jak powinno być.

Zdania z pomyłką

  1. Tata zjadł na śniadanie miskę kasy.odpowiedź: kaszy
  2. Ola położyła książki na bułce.odpowiedź: na półce
  3. Na łące pasie się kosa.odpowiedź: koza
  4. Dziadek kosi trawę kozą.odpowiedź: kosą
  5. Kuba zbudował z klocków wysoki tomek.odpowiedź: domek
  6. Na stawie pływa kaszka.odpowiedź: kaczka
  7. Tata chowa zeszyty do beczki.odpowiedź: do teczki
  8. Turyści wchodzą na wysoką kurę.odpowiedź: na górę
  9. Kotek bije mleko z miseczki.odpowiedź: pije
  10. Bobry zbudowały na rzece damę.odpowiedź: tamę

Trudniej: Dziecko wymyśla zdanie z pomyłką dla ciebie.

Pary podobnych słów są też na wyższych poziomach gry Wędkowanie głosek. Jeśli w pisaniu dziecko myli p z b albo t z d, te zabawy pomogą sprawdzić, czy słyszy różnicę. Mylenie b z d to zwykle inna sprawa: te litery różnią się kierunkiem, a brzmią wyraźnie inaczej. Piszę o tym w artykule dziecko myli litery b i d.

Listy słów ze wszystkich poziomów na dwóch kartkach, odpowiedzi na trzeciej.

Ile ćwiczyć

Wystarczy około pięciu minut dziennie i jedna albo dwie zabawy. Większość z nich nie wymaga kartki, więc pasują do drogi do przedszkola albo do kąpieli.

Zacznij od poziomu, na którym dziecko ma większość odpowiedzi dobrze, choć czasem musi się zastanowić. Gdy przez kilka dni zabawa idzie łatwo, przejdźcie wyżej. Gdy pomyłek jest dużo, wróćcie na chwilę poziom niżej i spróbujcie znowu za parę dni. Kończ, zanim dziecko się znudzi, wtedy chętniej wróci do zabawy jutro.

Ehri i współpracownicy (2001) zebrali badania, w których dzieci ćwiczyły głoski. Lepsze efekty dawały zajęcia skupione na jednym albo dwóch rodzajach ćwiczeń niż na kilku naraz. Pomagało też łączenie głosek z literami. W domu znaczy to tyle: zostańcie przy jednym poziomie przez kilka dni, a gdy dziecko pozna kilka liter, dołóżcie je do zabaw.

Dziecku w zerówce przyda się też druga strona kart pracy przed pierwszą klasą: sylaby, pierwsza głoska i rymy na papierze. O tym, co jeszcze pomaga przed szkołą, piszę w artykule o gotowości szkolnej.

Kiedy do logopedy lub na badanie słuchu

Słuch fonemowy to co innego niż sam słuch. Dziecko może usłyszeć szept z drugiego końca pokoju i mimo to mylić kasę z kaszą. Bywa też odwrotnie: kłopot, który wygląda na słuch fonemowy, okazuje się niedosłuchem, na przykład po zapaleniu ucha. Porozmawiaj z pediatrą albo logopedą, gdy dziecko:

  • około szóstego roku życia nadal nie słyszy różnicy w parach z poziomu 7, mimo kilku tygodni zabawy,
  • często pyta „co?” albo prosi o powtórzenie,
  • mówi głośniej niż inni albo podgłaśnia telewizor,
  • często ma zapalenie ucha.

Pediatra może skierować na badanie słuchu, a logopeda sprawdzi, jak dziecko słyszy i wymawia głoski. Jeśli słuch jest w porządku, a w szkole czytanie i pisanie idą bardzo opornie, przyczyn poszuka poradnia psychologiczno-pedagogiczna. Badanie w poradni jest bezpłatne i nie wymaga skierowania. O tym, jak czytanie łączy się z głoskami i pamięcią, piszę w artykule dysleksja a pamięć robocza.

Gry na sylaby, rymy i głoski

Trzy gry NeuroZabaw odpowiadają poziomom z tej listy. Polecenia czyta lektor, więc dziecko nie musi umieć czytać, a poziom rośnie razem z wynikami.

  • Pociąg sylabPremium5-9 lat

    Poziom 1. Dziecko klaszcze sylaby i doczepia wagoniki, a wyżej szuka słowa o podanej liczbie sylab i składa słowo z sylab.

    Zobacz, jak działa Pociąg sylab
  • Rymowy sznurekPremium5-9 lat

    Poziom 2. Dobieranie rymu do słowa, a wyżej wskazywanie słowa, które się nie rymuje, wśród słów brzmiących podobnie.

    Zobacz, jak działa Rymowy sznurek
  • Wędkowanie głosekPremium5-9 lat

    Poziomy 3-7. Najpierw pierwsza głoska, potem ostatnia i środkowa, a na najwyższych poziomach pary podobnych słów i liczenie głosek.

    Zobacz, jak działa Wędkowanie głosek
Zagraj: co nie pasuje?Karty: pierwsza głoskaZałóż darmowe konto

Wszystkie gry językowe są opisane na stronie gry językowe dla dzieci.

Najczęstsze pytania rodziców

Od jakiego wieku można robić te zabawy?

Sylaby i rymy, czyli dwa pierwsze poziomy, sprawdzają się już u pięciolatków. Głoskowanie i składanie głosek przychodzą zwykle później, w zerówce i w pierwszej klasie, często razem z poznawaniem liter. Dzieci bardzo się tu różnią, więc kieruj się tym, co dziecku wychodzi, a nie jego wiekiem.

Czym różni się głoska od litery?

Głoska to dźwięk, który słychać, a litera to znak, który się pisze. Zwykle jednej literze odpowiada jedna głoska, ale nie zawsze. Chleb ma pięć liter i cztery głoski: ch to jeden dźwięk, a na końcu słychać p, choć pisze się b. Dlatego do liczenia głosek najlepsze są słowa, które brzmią tak, jak się je pisze. Te trudniejsze przydadzą się później, przy nauce pisowni.

Co zrobić, gdy dziecko nie ma ochoty na zabawę?

Wróćcie do zabawy, która idzie łatwo, i oddajcie dziecku prowadzenie. Niech ono mówi jak robot, wymyśla zdania z pomyłką dla ciebie albo wybiera głoskę, na którą szukacie rzeczy w pokoju. Jeśli niechęć trwa dłużej, zróbcie kilka dni przerwy i wróćcie od ulubionej zabawy.

Kiedy dołączyć do zabaw litery?

Gdy dziecko zna już kilka liter. Zamiast guzików kładźcie wtedy przy każdej głosce literkę, na przykład z magnesów albo wyciętą z kartonu. Przy słowach z sz pokażcie, że jeden dźwięk zapisuje się dwiema literami. Zabawy bez liter dalej się przydają, na przykład w samochodzie.

Źródła

Publikacje, do których odwołuje się artykuł. Linki prowadzą do opisów badań lub pełnych tekstów.

  1. Melby-Lervåg, Lyster i Hulme (2012). Phonological skills and their role in learning to read: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 138(2), 322-352.

    Metaanaliza ponad dwustu badań. Z umiejętnością czytania słów najmocniej wiązało się słyszenie pojedynczych głosek, a rymy i pamięć słowna słabiej.

  2. Ehri, Nunes, Willows, Schuster, Yaghoub-Zadeh i Shanahan (2001). Phonemic awareness instruction helps children learn to read: Evidence from the National Reading Panel’s meta-analysis. Reading Research Quarterly, 36(3), 250-287.

    Metaanaliza badań nad ćwiczeniem głosek u dzieci. Ćwiczenia pomagały w czytaniu i pisaniu. Lepsze efekty dawały zajęcia skupione na jednym lub dwóch rodzajach ćwiczeń z głoskami oraz zajęcia, w których głoski łączono z literami.

Sylaby, rymy i głoski z lektorem

Pociąg sylab, Rymowy sznurek i Wędkowanie głosek przydadzą się w dni, gdy brakuje pomysłu na zabawę. Wszystkie trzy są w planie Premium. Na darmowym koncie 3 gry są dostępne bez opłat, a codziennie dochodzi jedna Gra dnia z Premium. Konto zakłada rodzic.

Zacznij za darmo →

Czytaj dalej

Ilustracja: tata z synem w piżamie czytają wieczorem dużą książkę z obrazkiem kota na płocie, obok na kanapie siedzi pluszowy zając
Czytanie

Jak nauczyć dziecko czytać: od sylab do pierwszych zdań

Czytaj
Ilustracja: tata rysuje palcem kształt na plecach córki, a ona z zamkniętymi oczami zgaduje, co to jest, obok na stoliku leżą wałeczki z plasteliny
Litery

Dziecko myli litery b i d: co jest typowe i jak ćwiczyć

Czytaj
← Wszystkie artykuły