Przejdź do treści
Artykuł psychologa · Litery

Dziecko myli litery b i d: skąd to się bierze i jak ćwiczyć

Dziecko pisze „bom” zamiast „dom” albo czyta „dabcia”, choć minutę wcześniej przeczytało „babcia” bez kłopotu. Tak wygląda nauka liter u bardzo wielu dzieci. Wyjaśniam, skąd się to bierze i kiedy przyjrzeć się sprawie bliżej, a potem pokazuję osiem krótkich ćwiczeń. Plan na dwa tygodnie po pięć minut dziennie wydrukujesz razem ze ściągą na biurko.

Przejdź do ćwiczeń
BK

mgr Bartłomiej Kolawa, psycholog

Aktualizacja: ok. 14 min czytania

Ilustracja: tata rysuje palcem kształt na plecach córki, a ona z zamkniętymi oczami zgaduje, co to jest, obok na stoliku leżą wałeczki z plasteliny

Dlaczego b i d tak łatwo pomylić

Kubek z uchem po lewej stronie to ten sam kubek co z uchem po prawej. Pies, który zawrócił, nadal jest tym samym psem. Wzrok traktuje przedmiot i jego lustrzane odbicie jak jedno i na co dzień bardzo się to przydaje.

Litery łamią tę zasadę. Gdy postawisz lusterko obok litery b, zobaczysz w nim d. Gdy b odbije się w kałuży, wyjdzie p. Kształt zostaje ten sam, zmienia się tylko kierunek, a to on decyduje, jaką głoskę czytamy.

Zespół Stanislasa Dehaene (2010) sprawdził, jak mózg dorosłych czytelników reaguje na obrazki, słowa i ich lustrzane odbicia. Okolica, która rozpoznaje słowa, traktowała obrazek i jego odbicie jak to samo, a słowo i jego odbicie już nie. Kiedy dziecko uczy się czytać, jego mózg musi przy literach oduczyć się tego odruchu, choć poza nimi dobrze mu on służy. Na to potrzeba czasu.

Głoski b i d brzmią przy tym zupełnie inaczej. Dziecko, które pisze „bom”, zwykle dobrze słyszy, że mówi „dom”. Myli mu się kierunek litery, dlatego ćwiczenia niżej opierają się na kształcie i ruchu ręki.

Podobnie dzieci odwracają cyfry, na przykład 3, 7 i 9, a czasem zapisują od prawej do lewej całe imię, jak w lustrze. Jean-Paul Fischer i Youssef Tazouti (2012) zauważyli, że pięcio- i sześciolatki rzadko odwracają znaki, gdy przepisują je ze wzoru, a dużo częściej, gdy piszą je z pamięci. Stąd prosta rada, do której wrócę przy ćwiczeniu 6: niech wzór leży przed oczami.

Co jest typowe, a co warto sprawdzić

Dzieci poznają litery w różnym tempie, więc zamiast wieku podaję etapy szkoły. Liczy się kierunek zmian: czy pomyłek z miesiąca na miesiąc ubywa i czy dziecko coraz częściej samo je zauważa.

Zerówka i klasa 1

Co jest typowe

Mylenie b i d, często też p i g, w czytaniu i w pisaniu. Odwrócone cyfry, czasem całe słowo zapisane jak w lustrze. Ta sama litera raz wychodzi dobrze, raz źle.

Przyjrzyj się, gdy

  • dziecko nie słyszy, od jakiej głoski zaczyna się słowo, na przykład b w słowie „balon”,
  • wzrok nie był jeszcze badany.

Klasa 2

Co jest typowe

Pomyłek jest coraz mniej. Zdarzają się głównie w pośpiechu, przy dyktandzie albo pod koniec dnia. Przy czytaniu dziecko często samo się poprawia, bo słowo nie ma sensu.

Przyjrzyj się, gdy

  • pomyłki są częste nawet przy spokojnym przepisywaniu ze wzoru,
  • dziecko nie widzi błędu, nawet gdy przeczyta słowo jeszcze raz.

Klasa 3

Co jest typowe

Pojedyncza pomyłka przy szybkim pisaniu, którą dziecko wyłapuje, gdy sprawdza swoją pracę.

Przyjrzyj się, gdy

  • b i d wciąż mylą się regularnie, mimo kilku tygodni ćwiczeń,
  • do tego czytanie idzie bardzo wolno, dziecko myli podobnie brzmiące głoski albo ma duże kłopoty z pisownią.

Jedna litera naraz

Kusi, żeby położyć b i d obok siebie i pokazać dziecku różnicę. Dziecko, które nie zna jeszcze pewnie żadnej z nich, widzi wtedy dwa prawie takie same kształty i zapamiętuje je jako parę, w której łatwo o zamianę. Lepiej ćwiczyć jedną literę, aż dziecko pisze ją i czyta bez zastanowienia. Dopiero wtedy dochodzi druga, a dziecko poznaje ją jako tę, która nie jest b.

Zacznij od b. Jeśli dziecko ma d w imieniu, jak Ada albo Dawid, możesz zacząć od d, bo własne imię pisze najczęściej. Wtedy w planie niżej zamień litery miejscami.

Podpowiedź: kolejność pisania

Najlepiej działa podpowiedź oparta na kolejności pisania, bo dziecko powtarza ją ręką przy każdej literze. Mówcie ją zawsze tymi samymi słowami:

  • b: najpierw laska, potem brzuszek,
  • d: najpierw brzuszek, potem laska.
12

najpierw laska, potem brzuszek

b jak balon

12

najpierw brzuszek, potem laska

d jak dom

Karty ze ściągi do druku. Cyfry pokazują, co pisze się najpierw. W pierwszym tygodniu dziecko widzi tylko kartę z b.

Ta sama zasada działa przy czytaniu. Czytamy od lewej, więc w b najpierw jest laska, a w d najpierw brzuszek. Gdy dziecko się zawaha, wystarczy zapytać: „Co jest pierwsze, laska czy brzuszek?”. Przy d pomaga też to, że zaczyna się tak samo jak a albo o, od kółka.

Przy pisaniu mówcie głoskę, czyli krótkie „b”, zamiast nazwy litery „be”. Kształt łączy się wtedy z dźwiękiem, który dziecko słyszy w słowach.

Sztuczka z pięściami, dla chętnych

Zaciśnijcie dłonie w pięści, kciukami do góry i wnętrzem dłoni do siebie. Lewa ręka ma laskę z lewej i brzuszek z prawej, więc wygląda jak b, a prawa jak d. Łatwo zapamiętać, która jest która: w alfabecie b jest przed d, a czytamy od lewej, więc lewa ręka to b. Sztuczka pomaga tylko dzieciom, które pewnie odróżniają lewą rękę od prawej. Pozostałym dałaby kolejną rzecz do pomylenia, więc z nią lepiej poczekać.

8 ćwiczeń w domu

Każde ćwiczenie zajmuje kilka minut. Pierwsze sześć robicie najpierw z samym b, a po kilku dniach z samym d. Ćwiczenia 7 i 8 łączą obie litery, więc zostawcie je na czas, gdy każda z osobna jest już pewna.

1

Litera z plasteliny

ok. 3 minuty

Literę, którą dziecko samo ulepi, zapamiętuje także palcami. Laskę i brzuszek widać tu osobno, więc łatwo je nazwać.

  1. Ulepcie dwa wałeczki: dłuższy na laskę i krótszy, który zwiniecie w brzuszek.
  2. Dziecko układa b na stole i mówi przy tym: „najpierw laska, potem brzuszek”.
  3. Potem zamyka oczy i wodzi palcem po literze od góry laski, mówiąc głoskę b.
  4. Na koniec pisze b palcem na stole obok, już bez plasteliny.

Trudniej: Gdy dziecko zna już obie litery, niech zamknie oczy, a ty ułóż przed nim b albo d. Dziecko rozpoznaje literę dotykiem i mówi, po czym ją poznało.

2

Litera na plecach

ok. 3 minuty

Dziecko rozpoznaje literę z samego ruchu, bez patrzenia, i przy okazji powtarza w głowie kolejność pisania.

  1. Stań za dzieckiem, przodem w tę samą stronę co ono. Wtedy litera narysowana na plecach nie wychodzi odwrócona.
  2. Rysuj palcem powoli b na całe plecy: najpierw laskę, potem brzuszek. Dziecko zgaduje, co to za litera.
  3. Mieszaj b z literami, które dziecko już zna i które nie są do niego podobne, na przykład a, o, m, t.
  4. Zamieńcie się: teraz dziecko rysuje na twoich plecach.

Trudniej: Rysuj sylaby i krótkie słowa, litera po literze: ba, bo, bal, buty.

3

Polowanie na literę

ok. 5 minut

Dziecko wiele razy pod rząd rozpoznaje ten sam kształt w różnych słowach, a nie musi przy tym czytać całego tekstu.

  1. Wydrukuj teksty z tej strony. Na wydruku mają dużą czcionkę, a odpowiedzi są na osobnej kartce.
  2. W dniu z b dziecko zakreśla kredką każde b w tekście pierwszym. Nie ma w nim ani jednego d, więc na start nic się nie myli.
  3. W dniu z d robicie to samo z tekstem drugim, w którym nie ma b.
  4. Na koniec liczycie zakreślone litery i sprawdzacie z odpowiedziami.

Trudniej: Tekst trzeci ma obie litery: b dziecko zakreśla jednym kolorem, a d drugim. Inne zabawy na wypatrywanie szczegółów opisuję w artykule ćwiczenia na spostrzegawczość u dzieci.

4

Obrazki na b i na d

ok. 5 minut

Tu pracuje słuch: dziecko łączy głoskę z początku słowa z literą. Głoski b i d brzmią zupełnie inaczej, więc to ćwiczenie zwykle idzie gładko i poprawia dziecku humor.

  1. Przygotuj wcześniej karteczki z prostymi obrazkami, narysowanymi albo wyciętymi z gazetki reklamowej: banan, but, balon, beczka, bałwan, a na drugi tydzień dom, dynia, dach, dywan, deszcz.
  2. W pierwszym tygodniu postawcie dwa pudełka: jedno z literą b, drugie ze znakiem zapytania. Do obrazków na b dołóżcie kilka na inne głoski: kot, lis, nos, ul.
  3. Dziecko mówi nazwę obrazka powoli, słucha pierwszej głoski i wrzuca karteczkę do właściwego pudełka. W drugim tygodniu na pudełkach są b i d.
  4. Nie dokładaj słów z b albo d na końcu, jak chleb albo ogród. Tam b brzmi jak p, a d jak t.

Trudniej: Obrazki z głoską w środku słowa: ryba, żaba, kubek, woda, lody, medal. Dziecko mówi, czy słyszy b, czy d, i samo podpisuje karteczkę literą.

5

Wielka litera kredą

ok. 5 minut

Po dużej literze dziecko przechodzi w kolejności pisania, więc laskę i brzuszek zapamiętuje także w ruchu.

  1. Narysujcie kredą na chodniku b tak duże, żeby dało się po nim chodzić.
  2. Dziecko przechodzi po literze tak, jak się ją pisze: najpierw laska z góry na dół, potem brzuszek. Mówi przy tym głoskę.
  3. Potem rysuje obok własne b, a ty sprawdzasz kierunek.
  4. W domu zróbcie to samo na dużym arkuszu papieru na podłodze albo palcem na tacy z kaszą manną.

Trudniej: Gdy obie litery są już znane, narysujcie b i d kawałek od siebie. Mówisz słowo, na przykład „balon” albo „dynia”, a dziecko biegnie do litery, od której to słowo się zaczyna.

6

Ściąga na biurku

minuta przygotowania

Dzieci odwracają litery znacznie rzadziej, gdy mają wzór przed oczami, niż wtedy, gdy piszą z pamięci (Fischer i Tazouti, 2012). Ze ściągą dziecko sprawdza kierunek w każdej chwili, zamiast zgadywać.

  1. Wydrukuj ściągę z tej strony i wytnij kartę z b. W pierwszym tygodniu na biurku leży tylko ona.
  2. Przyklej ją taśmą u góry blatu albo na piórniku, tam, gdzie wzrok pada przy pisaniu.
  3. Powiedz wprost: „Gdy nie wiesz, zerknij na kartę, po to ona jest”.
  4. W drugim tygodniu dołóż kartę z d.

Trudniej: Po kilku tygodniach przenieś kartę dalej, na półkę albo na ścianę, a potem złóż ją na pół. Dziecko pisze z pamięci i zagląda do niej dopiero po napisaniu, żeby sprawdzić.

7

Sylaby ba, da, bo, do

ok. 5 minut, gdy obie litery są pewne

Dopiero teraz b i d stają obok siebie. Sylaba jest krótka, więc cała uwaga dziecka idzie na pierwszą literę.

  1. Napisz na karteczkach sylaby: ba, bo, bu, be, by oraz da, do, du, de, dy.
  2. Dziecko czyta je w pomieszanej kolejności. Gdy się zawaha, zapytaj: „Co jest pierwsze, laska czy brzuszek?”.
  3. Potem zamiana: ty mówisz sylabę, a dziecko szuka karteczki albo ją pisze.

Trudniej: Ułóżcie z sylab słowa, dopisując brakujące na nowych karteczkach: bu-da, bu-ty, wo-da, lo-dy, ry-ba, ża-ba. Więcej słów do dzielenia jest w kartach pracy z sylabami.

8

Pokaż kciukiem

ok. 3 minuty, gdy obie litery są pewne

Teraz dziecko sprawdza całe słowa, i to po dorosłym. Wyłapywanie cudzych pomyłek zwykle bawi dzieci bardziej niż poprawianie własnych.

  1. Napisz wyraźnie kilka słów, część dobrze, a część z zamienionym b albo d: balon i dalon, dom i bom, buty i duty.
  2. Dziecko czyta każde słowo i pokazuje kciuk w górę, gdy jest dobrze, albo w dół, gdy jest pomyłka.
  3. Przy kciuku w dół wskazuje złą literę i poprawia ją ołówkiem.

Trudniej: Pary, w których oba słowa istnieją i różnią się tylko pierwszą literą: bal i dal, bach i dach, bobry i dobry. Powiedz jedno słowo na głos i pokaż napisane. Kciuk w górę, gdy napis zgadza się z tym, co słychać.

Teksty do polowania na litery

Do ćwiczenia 3. W tytułach nie ma ani b, ani d, więc szukacie tylko w samym tekście.

Tekst 1, tylko b

Kotek Oli

Ola ma białego kotka. Kotek lubi bawić się kłębkiem wełny. Rano biega po kuchni, a potem zasypia na bębnie brata. Ola obiecuje, że jutro kupi mu nową zabawkę.

Pokaż odpowiedź

10 liter b: białego, lubi, bawić, kłębkiem, biega, bębnie (dwa b), brata, obiecuje, zabawkę.

Tekst 2, tylko d

Wycieczka

Tata i Ada idą do lasu. Ada niesie duży kosz, a tata wodę i dwie kanapki. Na polanie stoi drewniany domek dla ptaków. Ada długo patrzy na sikorki. Wieczorem wracają do domu.

Pokaż odpowiedź

14 liter d: Ada (3 razy), idą, do (2 razy), duży, wodę, dwie, drewniany, domek, dla, długo, domu.

Tekst 3, b i d

W kuchni

W sobotę Ola i Adam pieką z babcią bułki. Adam dosypuje mąki, a Ola dodaje masło. Ciasto rośnie pod białą ściereczką. Gdy bułki są gotowe, cały dom pachnie. Każdy dostaje jedną, jeszcze ciepłą.

Pokaż odpowiedź

6 liter b: sobotę, babcią (dwa b), bułki (2 razy), białą. 11 liter d: Adam (2 razy), dosypuje, dodaje (dwa d), pod, Gdy, dom, Każdy, dostaje, jedną.

Do pracy przy stole przydadzą się darmowe karty: pierwsza głoska, sylaby i brakujące litery w wyrazach z obrazkami. Pasek z całym alfabetem do podglądania jest na pierwszej stronie kart z alfabetem.

Plan na dwa tygodnie po 5 minut

Pięć minut dziennie przez dziesięć dni, z wolnym weekendem. W pierwszym tygodniu tylko b, w drugim d, a obie litery razem dopiero w dwóch ostatnich dniach. Numery w nawiasach to ćwiczenia z listy wyżej.

DzieńLiteraCo robicie, ok. 5 minut
1bLitera z plasteliny (1). Na biurko trafia karta z b (6).
2bLitera na plecach (2), b wymieszane z a, o, m, t.
3bPolowanie na b w tekście pierwszym (3).
4bWielka litera kredą albo na kaszy (5).
5bObrazki: b czy inna głoska (4). Na koniec pięć b z pamięci, sprawdzonych ze ściągą.
6dLitera d z plasteliny: najpierw brzuszek, potem laska (1). Na biurko dochodzi karta z d (6).
7dLitera d na plecach (2), wymieszana z a, o, m, t.
8dPolowanie na d w tekście drugim (3).
9b i dObrazki na b i na d (4), potem kilka sylab ba, da, bo, do (7).
10b i dTekst trzeci w dwóch kolorach (3). Jeśli zostanie chwila, „Pokaż kciukiem” (8).

Jeśli po piątym dniu b nie wychodzi jeszcze bez zastanowienia, powtórzcie dni 3-5 i dopiero potem zacznijcie d. Z d tak samo: gdy jeszcze się myli, dołóżcie dzień albo dwa, zanim połączycie obie litery. Plan rozciągnięty na trzy albo cztery tygodnie to nic złego. Kończcie, gdy dziecko ma jeszcze ochotę, wtedy jutro chętniej wróci.

Ściąga na biurko, ten plan i trzy teksty do polowania na litery. Odpowiedzi drukują się na osobnej, ostatniej stronie.

A p i g, u i n, cyfry?

Z p i g róbcie to samo, ale dopiero gdy b i d są pewne, i znów po jednej literze. Litera p to najpierw laska w dół, potem brzuszek, a g najpierw brzuszek, potem ogonek z haczykiem. Obie są na ściądze do druku.

Mylenie b z p w pisaniu ma czasem inną przyczynę niż kierunek. Na końcu słowa b brzmi jak p, dlatego dziecko pisze „chlep” albo „ząp”. Tu pomaga wymiana: chleb, bo chleba, ząb, bo zęby. Jeśli dziecko myli b z p, d z t albo g z k także na początku słów, na przykład pisze „pałwan”, sprawdźcie, czy słyszy różnicę. Zabawy z takimi parami słów są w artykule słuch fonemowy: ćwiczenia i zabawy w domu.

Litery u i n różnią się kierunkiem: n to mostek, u to miseczka. Literę m od n odróżnia liczba mostków, które dziecko może policzyć palcem.

Przy cyfrach działa to samo co przy literach: wzór przed oczami, aż cyfra wychodzi bez zastanowienia. Na ściądze do druku jest pasek z cyframi od 0 do 9.

Kiedy do poradni

Jeśli w drugiej albo trzeciej klasie b i d wciąż mylą się regularnie mimo kilku tygodni spokojnych ćwiczeń, a do tego dziecko czyta bardzo wolno, myli podobnie brzmiące głoski albo ma duże kłopoty z pisownią, porozmawiaj z wychowawcą i umów konsultację w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Poradnia jest bezpłatna i nie potrzeba do niej skierowania. Gdy wzrok nie był jeszcze badany, zacznijcie od okulisty. Więcej o samej dysleksji piszę w artykule dysleksja a pamięć robocza.

Gry na lustrzane odbicia i pierwszą głoskę

W trzech grach NeuroZabaw dziecko pracuje z lustrzanymi odbiciami albo słucha pierwszej głoski w słowie. Liter b i d w nich nie ma, więc traktuj je jako dodatek do ćwiczeń z tej strony. Należą do planu Premium. Na darmowym koncie codziennie dostępna jest jedna Gra dnia z Premium, a 3 gry są dostępne bez opłat na zawsze.

  • Magiczne lustroPremium5-12 lat

    Dziecko maluje drugą połowę obrazka jak w lustrze i pilnuje, co ma się znaleźć po lewej, a co po prawej stronie.

    Zobacz, jak działa Magiczne lustro
  • Obróć w głowiePremium7-12 lat

    Figurę z klocków trzeba obrócić w wyobraźni i odróżnić od jej lustrzanego odbicia. To ta sama różnica co między b i d, tylko na bryłach.

    Zobacz, jak działa Obróć w głowie
  • Wędkowanie głosekPremium5-9 lat

    Dziecko łowi obrazki, które zaczynają się tą samą głoską, podobnie jak przy sortowaniu obrazków w ćwiczeniu 4.

    Zobacz, jak działa Wędkowanie głosek

Jeśli dziecko dopiero zaczyna łączyć litery w sylaby i słowa, zajrzyj do artykułu jak nauczyć dziecko czytać.

Najczęstsze pytania rodziców

Do kiedy mylenie b i d jest normalne?

Granicy wieku nie da się podać, bo dzieci poznają litery w różnym tempie. W zerówce i w pierwszej klasie to częsty widok. W drugiej klasie pomyłek zwykle ubywa i zdarzają się głównie w pośpiechu albo wtedy, gdy dziecko jest zmęczone. Liczy się kierunek: czy z miesiąca na miesiąc pomyłek jest mniej i czy dziecko coraz częściej samo je zauważa. Na co patrzeć na każdym etapie, pokazuje tabela w części o tym, co jest typowe.

Czy mylenie b i d to objaw dysleksji?

Samo w sobie nie. Lustrzane pomyłki zdarzają się bardzo wielu dzieciom, które uczą się czytać, i zwykle mijają, gdy dziecko więcej czyta i pisze. Przy dysleksji kłopot jest szerszy: czytanie długo zostaje wolne i męczące, a pisownia sprawia trudność mimo ćwiczeń. Jedna para mylonych liter o niczym nie przesądza.

Czy dzieci leworęczne częściej mylą b i d?

Wielu rodziców tak sądzi, ale badania nad lustrzanym pisaniem u pięcio- i sześciolatków tego nie potwierdzają. Odwrócone litery i cyfry zdarzają się dzieciom praworęcznym i leworęcznym, a ćwiczenia są dla wszystkich takie same.

Ile trwa nauka odróżniania b i d?

Plan z tej strony trwa dwa tygodnie, ale wiele dzieci potrzebuje więcej czasu i można go spokojnie rozciągnąć. Nawet gdy w spokojnym czytaniu pomyłek już nie ma, przy szybkim pisaniu albo przy zmęczeniu mogą jeszcze przez jakiś czas wracać. To normalne i nie znaczy, że ćwiczenia nie działają.

Czy poprawiać każdą pomyłkę?

Przy czytaniu na głos nie przerywaj w pół zdania. Gdy dziecko przeczyta „dabcia”, poczekaj chwilę, bo często samo się poprawi, kiedy słowo nie ma sensu. Jeśli nie, pokaż literę palcem i zapytaj: „Co jest pierwsze, laska czy brzuszek?”. W pisaniu postaw kropkę na marginesie przy linijce z błędem i poproś, żeby dziecko samo go znalazło.

W szkole są już obie litery. Czy w domu też ćwiczyć obie?

W szkole dziecko i tak widzi obie, dlatego w domu skupcie się na jednej. Przez kilka dni ćwiczcie tylko b, a d dołóżcie, gdy b wychodzi bez zastanowienia. Przy odrabianiu lekcji dziecko pisze to, co trzeba, i korzysta ze ściągi na biurku.

Źródła

Publikacje, do których odwołuje się artykuł. Linki prowadzą do opisów badań lub pełnych tekstów.

  1. Dehaene, Nakamura, Jobert, Kuroki, Ogawa i Cohen (2010). Why do children make mirror errors in reading? Neural correlates of mirror invariance in the visual word form area. NeuroImage, 49(2), 1837-1848.

    Badanie dorosłych, wprawnych czytelników. Okolica mózgu, która rozpoznaje słowa, traktowała obrazek i jego lustrzane odbicie jak to samo, a słowo i jego odbicie już nie. Autorzy łączą z tym przejściowe lustrzane pomyłki dzieci uczących się czytać.

  2. Fischer i Tazouti (2012). Unraveling the mystery of mirror writing in typically developing children. Journal of Educational Psychology, 104(1), 193-205.

    Dzieci w wieku 5-6 lat pisały litery i cyfry. Przy przepisywaniu ze wzoru odwracały je rzadko, a przy pisaniu z pamięci znacznie częściej.

  3. Fischer i Koch (2016). Mirror writing in 5- to 6-year-old children: The preferred hand is not the explanation. Laterality, 21(1), 34-49.

    Badanie lustrzanego pisania u pięcio- i sześciolatków. Ręka, którą dziecko pisze, nie tłumaczyła odwracania liter i cyfr.

Lustro, obroty i pierwsza głoska w grach

W grach nie ma reklam, a 3 gry są dostępne bez opłat na zawsze. Konto zakłada rodzic.

Zacznij za darmo →

Czytaj dalej